پێگەی ئاسۆكانی بیركردنەوە لە ئیسلامدا
وه‌ڵامێك بۆ تێنەگەیشتنەكانی ئاوات زەردەشتی

پێگەی ئاسۆكانی بیركردنەوە لە ئیسلامدا<br>وه‌ڵامێك بۆ تێنەگەیشتنەكانی ئاوات زەردەشتی
مه‌وداپرێس-     

گوومان لە وە دانییە كە پەیرەو كردنی ئاین كارێكە بەختەوەری تاك دەهێنێتە كایەوە ، وەپەرستنی خودای تاك وتەنها سەرجەم ئەو ئاینانەی كە پێغەمبەریان هەیە كۆیان دەكاتەوە، وە هەر كات لە مێژوی ئاینەكان سەرنجی بدەیتێ كەسانی نا بەر پرس و نەزان وتوندڕەو قسەكەری مەیدان بووبێتن تەنانەت ناو خودی یەك ئاینیش دا ململانێیەكی نا تەندروست هاتووەتە كایەوە كە بوەتە مایەی ماڵ وێرانی و داڕمانی وڵات ، لەم كوردستانەی كە ئێمە ژیانی تێدا دەگوزەرێنیین قەدەریی خوا وایە ئێمە كوردین وە فرە ئاینی جیاوازی تێدا هەیە ، وەئەم فرە ئاینیە خەڵك و حكومەت بە سروشتی وەریان گرتوە وە نەبوەتە مایەیی ناڕەحەتی، بەپێچەوانەی زۆر لە وڵاتان بۆ نموونە لە عێراقی فیدراڵ دا نەك ئاینەكانی تر جگە لە ئاینی ئیسلام قوریان بەسر كرا ماڵ و حاڵی خۆیان بەجێهێشت و لەترسی شەری تائیفی  گروپی توندرەوی ڕوویان لە هاندەران كرد تەنانەت لە سەر ناوی عومەر وعەلی قوربانیەكی زۆر درا، وە هەر لەم كوردستانە شرینە دیاردەیەكیی لاسایی كردنەوە پەیدا بووە بە ئاڕاستە كردنی ڕەخنە یان وژاندنی بابەتێك كە نە بۆ نوێبونەوە(تجدید) دەشێ وەنە قابیلی قسەكردنە چونكە وەك كورد دەڵێت: بڕاوەتەوە، وە پاڵەوانی ئەم كارانە كەسانێكن بەداخەوە زۆر بە بێ عیلم و زانستەوە باسی ئەو بابەتانە دەكەن كە زۆر جار دەبێتە مایەیی ناڕەحەتی بۆ هاونیشتیمانیان و مەترسی بۆ ئاسایشی فیكری بۆ كوردستان دروست دەكات.


لەم رۆژانە دیدارێكی ئاوات حسام الدین كە ئاینەكەی زەردەشتیە هێرشێكی ناڕەوا دەكاتە سەر ئاینی ئیسلام بەبێ ئەوەی موسوڵمانانی كوردستان هیچیان دژ ئاینەكەی بەرێزیان وتبێت، وە كەسێك سەیری قسەكانی و  بەراوردەكانی كە بەرێزیان لە نێوان دوو ئاین دەیكات وەك بانگەشەی هەڵبژاردنی حیزبەكان دێتە بەرچاوی یان دەڵێیی ئاوات خان لە وڵاتە ئەفریقیەكان باسی ئیسلام دەكات كە كەسێك نەبێت وڵامێكیی گونجاو بۆ زیادە ڕەوێكانی ڕوونكردنەوە بدات وە ئەمە یەكەم جاری نیە ، گەر من ڕەخنە لە ئاینەكەی بەڕێزی بگرم كە زیاتر لە دەیان توێژینەوە وسەرچاوەم لە سەر زەدەشت و زەردەشتێكان خوێندوەتەوە هەڵسەنگاندنی تایبەتی خۆمم هەیە بۆی رەنگە سوپرایس  بێت بۆیان، دوو پاتی دەكەمەوە و دەیسەلمێنم ئاوات خان بەقەدەر من لە ئاینی زەردەشتی نازانێت جا چی باسی ئیسلامم بۆ بكات؟؟

لەم پێشەكیەدا دووپاتی دەكەمەوە من ئەم بابەتە تەرخان نەكردووە رەخنە لە ئاینی زەردەشتی بگرم چونكە وەك مامۆستاو زانایەكی موسوڵمان ڕێزی تایبەتی پێغەمبەر زەردەشت دەگرم وەك نێردراوی خوا وەحورمەتم بۆ سەرجەم شوێن كەوتوانی ئەم ئاینە هەیە چونكە قورئان فێری كردووم :   ﴿لا إِكْراهَ فِی الدِّینِ﴾ (البقرە:256)، .پاشان بڕوام بەئازادی بیرو ڕای جیاواز هەیە بەڵام چەواشەكاری و قسەی بێ بنەماو ودهۆڵی بەتاڵم پێ ناخۆشە و بەئەركی خۆمی دەزانم كە ڕوونكردنەوە بدەم.

زۆر ناڕەوایی كردووە بەڕێزیان بەڵام من تەنها یەك ڕستەی وڵام دەدەمەوە چونكە قسەكانی تری ئەو بایەخەی نییە لە ڕووی زانستیەوە ، یەك لە ناحاڵی بوونی ئاوات خان بۆ ئاینەكەی من دەڵێت : ئاینی ئیسلام ئاینی بیركردنەوە نیە ؟ 

دەڵێم : بیر كردنەوە كاری سەرەكی هەر پێغەمبەرێكە پێش بوون بە نوێنەری خودا بۆ قەومەكەیان، سەرجەم پەرتووكە مێژووییەكان وو ژیانامەی زەردەشتەكەی ئاوات خان و مووحەمەدەكەی من (د.خ) هەمان كاریان كردووە هەر یەك لە ئەشكەوتێك بیركردنەوەی قووڵیان لە یەزدان و گەردوون كردوە پاشان بونەتە نێردراوی خودا بۆ مرۆڤەكان،  وەپێش زەردەشتیش پێغەمبەران بەدوای ڕاستیدا گەڕاون چونكە یەك لە تێنەگەیشتنەكانی بەڕێز ئاوات ئەوەیە زەردەشتی بە یەكەم ئاین داناوە؟؟ كە چی توێژەران دەڵین لەدایك بوونی زەردەشت 600-700 ساڵ پێش لە دایك بوونی حەزرەتی مەسیحە؟؟ بۆ نموونە قورئان باسی حەزرەتی ئیبراهیم دەكات كە چۆن بە بیركردنەوە گەڕان وە تەفەكووری بە دوای خوا وەند كردووە كە بە باوكی زەردەشت و موحەمەد (د.خ) دادەنرێت خوای گەورە لە قورئانە فەرموویەتی : 
﴿ ۆكَژَلِكَ نُڕی إِبْرَاهِیمَ مَڵكُوتَ السَّمَاۆاتِ ۆاڵاَرْچِ ۆلِێكُونَ مِنَ الْمُوقِنِینَ (75) فَڵمَّا جَنَّ عَڵیْهِ اللَّیْلُ رَأَی كَوْكَبًا قَاڵ هَژَا رَبِّی فَڵمَّا أَفَڵ قَاڵ لا أُحِبُّ اڵافِلِینَ(76) فَڵمَّا رَأَی الْقَمَرَ بَازِغًا قَاڵ هَژَا رَبِّی فَڵمَّا أَفَڵ قَاڵ ڵئِن لَّمْ ێهْدِنِی رَبِّی ڵاكُونَنَّ مِنَ الْقَوْمِ الچَّالِّینَ(77) فَڵمَّا رَأَی الشَّمْسَ بَازِغَەً قَاڵ هَژَا رَبِّی هَژَا أَكْبَرُ فَڵمَّا أَفَڵتْ قَاڵ ێا قَوْمِ إِنِّی بَڕی‌وٌ مِّمَّا تُشْڕكُونَ(78) إِنِّی ۆجَّهْتُ ۆجْهِێ لِلَّژِی فَگَرَ السَّمَاۆاتِ ۆاڵاَرْچَ حَنِیفًا ۆمَا أَنَاْ مِنَ الْمُشْڕكِینَ(79) ۆحَاجَّهُ قَوْمُهُ قَاڵ أَتُحَاجُّونِّی فِی اللَّهِ ۆقَدْ هَدَانِ ۆڵا أَخَافُ مَا تُشْڕكُونَ بِهِ إِلاَّ أَن ێشَا‌و رَبِّی شَیْئًا ۆسِعَ رَبِّی كُلَّ شَیْ‌وٍ عِلْمًا أَفَڵا تَتَژَكَّرُونَ (80﴾ ( سورە اڵانعام : 75 – 80 ) .

ئەمە نموونەی باوكی پێغەمبەرانە كە مرۆف بە دوای راستێكان دا دەگەڕێت وە هەر چەندە گەران بەدوای ڕاستێكاندا مرۆڤ ماندووبكات گەر هیدایەتی خوودای یاوەر نەبێت سەرناگرێت بۆیە حەزرەتی ئیبراهیم فەرموی (قَاڵ ڵئِن لَّمْ ێهْدِنِی رَبِّی ڵأَكُونَنَّ مِنَ الْقَوْمِ الچَّالِّینَ)الانعام(77)

ئەم رەخنەیەی بەرێز ئاوات حسام الدین زۆر بەناشارەزایی باسی لێەوە كرد ، چونكە ئەم بابەتە (اللادینێكان ) باسیان كردووە بەڵام ئەوان بە ساوێلكەیی ئاوات خان فڕێی نادەن بەڵكو دەیبەستنەوە بابەتی (غەیبیات) لە ئاین دا.


ئاینی ئیسلام زۆر گرنگی بە عەقڵ و  بیركرنەوە و (فیكر) هەر وەك بەڕێزیان دەڵیت ، بەڵكو مادەی (تەفەكوور) لە (19 ) شوێندا لە قورئاندا هاتووە، وە( 7 ) ئایەتی قورئان كۆتاییەكەی بە ﴿ لِّقَوْمٍ ێتَفَكَّرُونَ﴾هاتووە، وە لە (70) شوێن لە قورئان دا باسی عەقڵ و هاوتەریبەكانی كراوە بە مەزنی ، وە وشەی عیلم و هاوشێوەكانی لە (582 ) شوێندا هاتووە كە سەرچاوی عەقڵ و تەفەكوور و زانستە ، وە قورئان زیاتر لە  (750) ئایەت باسی گەردوون و نەفسی كردوە كە بە عەقڵ و تەفەكوورە عیلم و زانست دێنە كایەوە ، لە هەمان كاتدا  لە چەندین شوێندا قورئان  بە ڕەخنەی توند باسی ئەو میلەت و كەسانە كردووە كە تەفەكوور و بیركردنەوە پەك دەخەن ﴿ أَفَڵمْ ێسِیرُوا فِی اڵاَرْچِ فَتَكُونَ ڵهُمْ قُلُوبٌ ێعْقِلُونَ بِهَا أَوْ ێ‌ژَانٌ ێسْمَعُونَ بِهَا فَإنَّهَا لا تَعْمَی اڵاَبْصَارُ ۆڵكِن تَعْمَی الْقُلُوبُ اڵّتِی فِی الصُّدُوڕ﴾ [الحج: 46].
بۆیە زانایانی ئیسلام لە ئەصڵدا تەفەكوور بە پەرستن دا دەنێن، بۆ نموونە جورجانی لە كتێبی التعریفات پێناسەی تەفەكوور ئەكات دەڵێت : " إعمال القلب فی النڤر فی اڵادلە" واتا : بەكارهێنانی دڵ لە سەیركردنی بەڵگەكاندا چوونكە دڵ هاوكاری عەقڵە، وە ئبن الجوزی دەڵێت : "سەیری پەرستنی زۆربەی خەڵكم كرد پەرستنەكانیان عادەتیە جگە لەوانە نەبێت كە پەرستنی بیركردنەوە لە گەردوون و كارەكانی یەزدان دەكەنەوە" ، ئیمامی غەزالی دەڵێت : "بیركردنەوە كلیلی دەرگای سەرجەم خێرەكانە " بەڵكو ئبن القیم دەڵێت : "ئەصڵی سەرجەم خێرو شەڕ بیركردنەوەیە "، وە ئیمامی حەسەنی بەصری فەرموویەتی " بیركردنەوە كاتژێرێك لە شەو نوێژی شەوێك تا ڕۆژ دەبێتەوە خێر ترە" ، وەعەباس مەحموود العقاد دەڵێت : "لە هەر شوێنێكدا عەقڵ لە قورئاندا باس كرابێت بە شێوازێكی مەزن و گەورەیی باس كراوە"
بگرە پێغەمبەری ئیسلام لە كاتی دابەزینی چەند ئایەتێكی قورئان لە سوڕەتی ال عمران دا : ﴿إنَّ فِی خَلْقِ السَّمَۆاتِ ۆاڵاَرْچِ ۆاخْتِلافِ الڵّیْلِ ۆالنَّهَاڕ ڵاێاتٍ ڵاُوْلِی اڵاَلْبَابِ 190 اڵّژِینَ ێژْكُرُونَ الڵّهَ قِێامًا ۆقُعُودًا ۆعَڵی جُنُوبِهِمْ ۆێتَفَكَّرُونَ فِی خَلْقِ السَّمَۆاتِ ۆاڵاَرْچِ رَبَّنَا مَا خَڵقْتَ هَژَا بَاگِلاً سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَژَابَ النَّاڕ﴾ [ێ‌ل عمران: 190 - ١٩١]. فەرموی : «لقد نزلت علێّ اللیلە ێ‌یەٌ ویلٌ لمن قرأها ولم یتفكر فیها... پم تلا هژه اڵایە»  سزا و وەیل بۆ ئەو كەسانەیە كە ئەم ئایەتانە بخوێننەوە و بیرنەكەنەوە پاشان ئایەتەكەی خوێندەوە 
وە ئیسلام زۆر ئەحكامی داناوە لە بەر خاتری عەقڵ وەك لە پەرتووكە شەرعێكان دا پێیی دەوترێت پاراستنی پێویستێكانی مرۆڤـ   ( الكلیات الخمس) یەكەمیان عەقڵە ، لە هەمان كاتدا ئیسلام هەركارێك هۆكار بێت بۆ لە دەستدانی عەقڵ كە لە بیركردنەوەی بخات قەدەغەی كردووە وەك شەراب خواردنەوە و مادە هۆشبەرەكان : 
﴿ یٰأَیُّهَا ٱلَّژِینَ ێ‌مَنُواْ إِنَّمَا ٱلْخَمْرُ ۆٱلْمَیْسِرُ ۆٱڵانصَابُ ۆٱڵازْڵامُ ڕجْسٌ مّنْ عَمَلِ ٱلشَّیْگَـٰنِ فَٱجْتَنِبُوهُ ڵعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ * إِنَّمَا یُڕیدُ ٱلشَّیْگَـٰنُ أَن یُوقِعَ بَیْنَكُمُ ٱلْعَدَاۆەَ ۆٱلْبَغْچَا‌و فِی ٱلْخَمْڕ ۆٱلْمَیْسِڕ ۆێصُدَّكُمْ عَن ژِكْڕ ٱللَّهِ ۆعَنِ ٱلصَّڵوٰەِ فَهَلْ أَنْتُمْ مُّنتَهُونَ﴾ المائدە:90-91،   ﴿ۆڵقَدْ كَرَّمْنَا بَنِی ێ‌دَمَ ۆحَمَلْنَاهُمْ فِی الْبَرِّ ۆالْبَحْڕ ۆرَزَقْنَاهُمْ مِنَ الگَّیِّبَاتِ ۆفَچَّلْنَاهُمْ عَڵیٰ كَپِیرٍ مِمَّنْ خَڵقْنَا تَفْچِیلًا﴾ سورە اسرا‌و:٧٠.

وە ئاشكرایە كە گەورەترین نیعمەت كە خوای گەورە مرۆڤەكانی لە بوونەوەرەكانی تر جودا كردووەتەوە عەقڵە ، وە هەر كەسێك لێكۆڵینەوە لە ئایەتەكانی قورئانی پیرۆز بكات بۆی دەردەكەوێت كە خوای گەورە هانی مرۆڤی موسڵمان دەدات بۆ بەكارهێنانی عەقڵ بۆ لێكوڵینەوە و بیركردنەوە و تەفەكوور:
 ﴿الَّژِینَ ێژْكُرُونَ اللَّهَ قِێامًا ۆقُعُودًا ۆعَڵی جُنُوبِهِمْ ۆێتَفَكَّرُونَ فِی خَلْقِ السَّمَاۆاتِ ۆالْأَرْچِ رَبَّنَا مَا خَڵقْتَ هَژَا بَاگِلًا سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَژَابَ النَّاڕ ﴾  (ێ‌ل عمران: 191) ﴿أَۆڵمْ ێتَفَكَّرُوا فِی أَنْفُسِهِمْ ۗ مَا خَڵقَ اللَّهُ السَّمَاۆاتِ ۆالْأَرْچَ ۆمَا بَیْنَهُمَا إِلَّا بِالْحَقِّ ۆأَجَلٍ مُسَمًّی ۗ ۆإِنَّ كَپِیرًا مِنَ النَّاسِ بِلِقَا‌وِ رَبِّهِمْ ڵكَافِرُونَ سورە الروم :٨) ﴿ قُلِ انْڤُرُوا مَاژَا فِی السَّمَاۆاتِ ۆالْأَرْچِ ۚ ۆمَا تُغْنِی الْێ‌ێاتُ ۆالنُّژُرُ عَنْ قَوْمٍ ڵا یُۆْمِنُونَ﴾ (یونس: 101)
بۆیە بابەتی ئاینداری بە هێرشكردنە سەر ئاینەكانی تر ناكرێت ، وەباسی ژمارەی شوێنكەوتوانی  ئاین زۆر بابەتێكی پێكەنیناویە چونكە ئێستا بەپێی مەوسووعەی بارێتی مەسیحی كە ساڵی 2001 دەركراوە ڕیزبەندی بۆ ئاینەكان كراوە بۆ كاری زانستی و لێكوڵینەوە وسەنتەری توێژینەوە نەك بۆ شەرفرۆشتن بە یەكتر ، بۆیە دەبێت ئاوات خان ماڵی كەس نەگرێتە بەرد چونكە كارێكی هەرزەكارانەیە ، لە ناو شوێنی پەرستنی خۆت چی باس دەكەیت ئازادی بانگەواز بۆ چی دەكەیت لە گەڵ هەوادارانی خۆت قسوور مەكە ، بەڵام نابێت سنوری خۆت ببەزێنی بە بڵاوكردنەوەی قسەی هەڵەو ناتەندروست وحەلەق و بەلەق والله چیە ئەمە ئازادی ئاینیە؟ نەخیر جوان بزانە ئازادی ئاینی بە واتای ئەوە دێت من لە مزگەوتی خۆم بانگەواز بۆ ئاینی خۆم دەكەم ، ئەمسالی بەڕێزتیش لە شوێنی پەرستنی خۆی هەمان كار بكات بە مەرجێك سنووری یەكتر نەبەزێنین ، چونكە شار بێ حاكم نیە، وەلە دارستان ناژێین.
خوا كوردستانمان بۆ بپارێزێت.

شێخ ئیبراهیم شێخ موحەمەد بەرزنجی 
توێژەرو زانای ئاینیی




PM:02:36:10/03/2019




ئه‌م بابه‌ته 570 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌