دەستپەڕ ڕۆژوو بەتاڵ دەکاتەوە, زیانەکانی دەستپەڕ

دەستپەڕ ڕۆژوو بەتاڵ دەکاتەوە, زیانەکانی دەستپەڕ
مەوداپرێس_ 

دەستپەڕچییه‌ حوکمه‌که‌ی له‌ قورئاندا چییه‌ ؟ ڕای هه‌ندێ له‌ زانایان ده‌رباره‌ی چییه‌ ؟ زه‌ره‌روزیانه‌کان و شوێنه‌وه‌ره‌ خراپه‌کانی له‌ ڕووی پزیشک و زانستی سه‌رده‌مه‌وه‌ چییه‌ ؟ هه‌روه‌ها چاره‌سه‌ره‌که‌ی چۆن چۆنییه‌ ؟
ئیستمناء (العادة السریە) : واته‌ هێنانه‌وه‌ی مه‌نی مرۆڤ به‌ ده‌ستی خۆی یان به‌هۆی هه‌ر ئه‌ندامێکیه‌وه‌ یان به‌هۆی هه‌رشتێکی تره‌وه‌ به‌بێ گه‌یشتن به‌ خێزانی شه‌رعی ..

شێوازی ئیستمناء کردن له‌ پیاوان ئاشکرا و دیاره‌ ، به‌ڵام له‌ ئافره‌تاندا به‌هۆی ڕانیانه‌وه‌ یان به‌هۆی دانانی شتێک له‌ نێوان هه‌ردوو ڕانیاندا ، وه‌یان به‌کردانی لێخشاندن ئه‌م کرداره‌ ڕووده‌دات .

زانایان دوو بۆچوونى جیاوازیان هەیە لەبارەى ئەوەى کە: ئایا ئاوهێنانەوەى خۆ بە دەست یان بەهەر شتێکى تر (دەست پەڕ) ڕۆژوو بەتاڵ دەکاتەوە یان نە ؟ 
بۆچوونى یەکەم: ئەو کارە ڕۆژوو بەتاڵ دەکاتەوە، و خاوەنەکەى تاوان بارە و پێویستە تۆبە بکات، و قەزاى ڕۆژووەکەشى بکاتەوە، بەڵگەى ئەم کۆمەڵەش قیاسکردنێتى لە گەڵ ئەو کەسەى کە لە گەڵ خێزانى خۆیدا جووت بێت لە کاتى بە ڕۆژوو بووندا هەروەک لەم فەرموودەیەدا هاتووە کە  (أبو هریرە) رضي الله عنه لە پێغەمبەرەوە صلى الله عليه وسلم دەگێڕێتەوە و دەفەرمووێت: أَتَاهُ رَجُلٌ فَقََالَ: يَا رَسَوُلَ اللهِ هَلَكْتُ ؟ قَالَ: وَمَا أَهْلَكَكَ ؟ قَالَ: وَقَعْتُ عَلَي امْرَأَتي في رَمَضَانَ، قَالَ: هَلْ تَسْتَطِيعُ أَنْ تَعْتِقَ رَقَبَةً ؟ قَالَ: لا، قَالَ: هَلْ تَسْتَطِيعُ أَنْ تَصُومَ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ ؟ قَالَ: لا، قَالَ: فَهَلْ تَسْتَطِيعُ أَنْ تُطْعِمُ سَتِّينَ مِسْكِينَا ؟ قَالَ: لا قَالَ: اجْلِسْ، فَجَلَسَ، فَأُتِيَ النَّبيُّ صلى الله عليه وسلم بِعَرَقٍ فِيهِ تَمْرٌ، قَالَ: تَصَدَّقْ بِهِ، قَالَ: مَا بَيْنَ لابَتَيْهَا أَحَدٌ أَفْقَرَ مِنَّا، قَالَ: فَضَحِكَ النَّبيُّ صلى الله عليه وسلم حَتَى بَدَتْ أَنْيَابُهُ، قَالَ: خُذْهُ فَأَطْعِمْهُ أَهْلَكَ (ثبت الحديث بألفاظ مختلفة عن البخاري: (11/516) رقم: (6709) و (1936)، ومسلم رقم: (1111)، والترمذي رقم: (724)، والبغوي: (6/288)، وأبي داود رقم: (2390)، والدارمي: (2/11)، وابن ماجه رقم: (1671)، وابن أبي شيبة: (2/183 ـ 184)، وابن خزيمة: (3 /216)، وابن الجارود رقم: (139)، والشافعي رقم: (299)، ومالك: (1 / 297)، وعبدالرزاق: (4 / 196). وأرسله بعضهم، ووصله جلهم، وصحت عند بعضهم زيادة: اقضي يوما مكانه وقد صححها الحافظ ابن حجر في (الفتح): (11/516)، وهو كما قال، والعرق: زنبيل منسوج من بسائج الخوص واتە: زەمبیلێکى چنراو لە شوڵی دار).
واتە: پیاوێک هاتە خزمەتى پێغەمبەر ێلى الله علیه وسلم و پێى فەرموو: تیاچووم ئەى پێغەمبەرى خوا، ئەویش پێى فەرموو: چی لە ناوى بردیت ؟ فەرمووى: لەگەڵ خێزانەکەمدا جووت بووم لە مانگى ڕەمەزاندا، فەرمووى: ئایا دەتوانیت کۆیلەیەک ڕزگار بکەیت ؟ فەرمووى: نەخێر، فەرمووى: ئایا دەتوانیت دوو مانگ لە سەر یەک بە ڕۆژوو بیت ؟ فەرمووى: نەخێر، فەرمووى: ئایا دەتوانیت خواردنى شەست هەژار بدەیت ؟ فەرمووى: نەخیر، فەرمووى باشە دانیشە و چاوەڕێ بکە، ئەویش دانیشت، لەو کاتەدا سەبەتەیەک خورمایان هێنا بۆ پێغەمبەرى خوا ێلى الله علیه وسلم فەرمووى: ئەم خورمایە بەرەو بیکە بەخێر، فەرمووى: لە نێوان ئەم پەڕو ئەو پەڕى ئەم شارەدا کەسێکى تر نیە لە ئێمە هەژارتر بێت، (أبو هریرە) رضي الله عنه دەفەرمووێت: پێغەمبەرى خوا ێلى الله علیه وسلم پێکەنى تا دانەکانى دەرکەوت و فەرمووى: بیبە، بە خواردنى خێزانەکەتى دە. 
بەڵام ئەم کۆمەڵەیە هیچ کەفارەیەکى ناخەنە سەر هەروەکو لە فەرموودەکەدا هاتووە.
بۆچوونى دووەم: ڕۆژووەکەى بەتاڵ نابێتەوە، و هیچ قەزاکردنەوەیەکى لە سەر نیە، بەڵام ئەنجام دەرى تاوانێکى گەورەیە، و دەبێت تۆبە بکات لەو تاوانەى کە کردوویەتى، و جارێکى تر نەیکاتەوە، وە سەبارەت بە بەڵگەى بەرامبەر دەڵێن: 
1 / ئەمە قیاسکردنێکە لە گەڵ بوونى جیاوازى لە نێوانیان، چونکە ئەگەر جیاوازى لە نێوانیاندا، ئەى بۆ کەفارەى هەمان تاوانى ناخەنە سەر. 
2 / بۆ هەموو شتێک کە بە بەتاڵ کەرەوە دابنرێت پێویستمان بە بەڵگە هەیە لە قورئانى پیرۆز و سوننەتى پێغەمبەر (ێلى الله علیه وسلم)، کەچى بەڵگەمان لەو بارەیەوە نەهاتووە.
کەواتە: هەردوو کۆمەڵەکە هاو دەنگن لە سەر ئەوەى کە ئەنجام دەرى تاوانى ئەنجام داوە، پێویستە لە سەرى تۆبە بکات و جارێکى تر ئەو کارە ئەنجام نەدات.
وە جیاوازن لەوەى کە بەتاڵکەرەوەى ڕۆژووە یان نە، وە ئایا کەفارەى دەکەوێتە سەر یان نە ؟
بۆیە بۆ دەرچوون لەم جیاوازیە دەڵێم: پێویستە لە سەر موسوڵمان ئەم تاوانە ئەنجام نەدات، و نزیکى نەکەوێت، چونکە تاوان لە خێرى ڕۆژوو کەم دەکاتەوە، هەروەکو 
(أبو هریرە) رضي الله عنه لە پێغەمبەرى خوا صلى الله عليه وسلم دەگێڕنەوە كە فەرموویەتى: مَنْ لَم يَدَعْ قَوْلَ الزُّوڕ وَالعَمَلَ بِه ِفَلَيْسَ للهِ ـ عز وجل ـ حَاجَةً أنْ يَدَعَ طَعَامَهُ وَشَرَابَه (أخرجه البخاري: (4 / 99) رقم: (1903)) 
واتە: ئەگەر ڕۆژووان واز نەهێنێ لە ووتەى درۆ و کردەوەپێ کردنى، خواى بەتواناو گەورە پێویستى بەوە نیە واز لەخواردن و خواردنەوەکەى بێنێت. 
هەروەها لە (ڕبو هریرە ) وە رچی الله عنه دەگێڕنەوە کە فەرموویەتى: پێغەمبەر ێلى الله علیه وسلم فەرمووی: ڵیْسَ الێَیامُ مِنْ الڕکلِ والشُرْابِ، إنَمَا الێَیام مِن اللغْوِ ۆ الرَفَپِ، فَإِنْ سَابَکَ ڕحَدٌ ڕو جَهِڵ عَڵیْکَ فَقُلْ: إنی ێَائِمٌ (ڕخرجه ابن خزیمە رقم: (1996)، والحاکم: (1 / 430 431)، وسنده ێحیح).
واتە: ڕۆژوو تەنها خۆگرتنەوە نیە لە خواردن و خواردنەوە، بەڵکو ڕۆژوو بریتى یە لە خۆگرتنەوە لە ووتەى پڕوپوچ و بێ سوود، وە ئەگەر هاتوو کەسێک جوێنى پێ داى یان نەزانینێکى (کردەوەیەکى نەفامانەى) بەرامبەرت ئەنجامدا (واتە: هەڵەیەکى بەرامبەرت کرد) ئەوا پێی بڵێ: من بەڕۆژووم، من بەڕۆژووم. 
چونکە تاوان وا دەکات لە ڕۆژووان بەشى ئەم فەرموودەیە بێت کە تێیدا هاتووە: رُبَ ێَائِمٍ حَڤُەُ مِنْ ێِێامِهِ الجُوعُ ۆالعَطشْ (ڕخرجه ابن ماجه: (1 / 539)، والدارمی: (2 / 211)، وڕحمد: (2 / 441 و 273)، والبیهقی: (4 / 270) من گریق سعید المقبری من ڕبی هریرە، وسنده ێحیح) 
واتە: زۆر ڕۆژووان هەیە تەنها برسێتى و تینویەتى بۆ دەمێنێتەوە.
ئەمە لە لایەکەوە، لەو لاشەوە ئاشکراشە کە حیکمەت لە شەرعاندنى ڕۆژوو ئەوەیە کە لە خوا ترسان لە موسڵماندا درووست بێت، ئەنجام دانى ئەو کارەش پێچەوانەیە لە گەڵ ئەو حیکمەتەدا، هەروەکو خواى پەروەردگار فەرموویەتى: [ ێا ڕَیُهَا اڵژِینَ آمَنُواْ کُتِبَ عَڵیْکُمُ الێِێامُ کَمَا کُتِبَ عَڵى اڵژِینَ مِن قَبْلِکُمْ ڵعَڵکُمْ تَتَقُونَ ] [البقرە: 183] .
واتە: ڕۆژووتان لەسەر فەرز کراوە هەروەکو چۆن لەسەر ئوممەتانى پێش ئێوە فەرز کراوە بۆ ئەوەى لە خوا بترسن و خۆتان بپارێزن لە سزاى خوا.
پاشان وەکو ئیحتیات کردنێک، ئەو ڕۆژەشى قەزا بکاتەوە.

خوا بونه‌وه‌ره‌کانی دروست کردووه‌ و ئاره‌زووشی پێداون ، مرۆڤیش هه‌ر دروستکراوی خودایه‌ که‌ هه‌موویان حه‌ز و ئاره‌زووی به‌تین و به‌کۆڵیان هه‌ له‌بیرکردنه‌وه‌ و رۆچوون به‌ناو هیواو ئاواته‌کانی و ئاره‌زووه‌کانی دا ، وه‌ ئاره‌زووی جنسی له‌ هه‌موو مرۆڤه‌کان دروست کردووه‌ و به‌دڵنیایشه‌وه‌ هه‌ندێک شتی حه‌ڵال کردووه‌ که‌ بگات به‌م ئاره‌زووانه‌ی له‌رێگه‌یه‌کی دروسته‌وه‌ ، به‌ڵام ئه‌گه‌ر بێت و یاسایه‌ک دانه‌نرێت بۆ ئه‌م حه‌زر و ئاره‌زوانه‌ ئیتر له‌ زۆر شتدا مرۆڤ له‌گه‌ڵ گیانه‌وه‌ر تێکه‌ڵاو ده‌بن و له‌یه‌کتری جیاناکرێنه‌وه‌ ته‌نها ئه‌م گیانله‌به‌رێکی قسه‌که‌ر و ژیره‌ و ئه‌ویش گیانله‌به‌رێکی بێ زمان ه‌ ..

ئه‌و هۆیانه‌ چین که‌ ده‌بنه‌ هۆی ڕوودانی ئه‌م کاره‌ ؟

له‌ڕێگه‌ی وێنه‌یه‌کی ڕووته‌وه‌ ، یان به‌هۆی خوێندنه‌وه‌ی ڕووداوێکی جنسی یه‌وه‌ یان بینینی ئافره‌تێک وه‌به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ ، یان گوێگرتن له‌ چه‌ند وشه‌یه‌کی جنسی ، هه‌موو ئه‌مانه‌ش ده‌بنه‌ هۆی ئاره‌زوواتی جنسی و به‌ناچاری په‌نا ده‌باته‌ به‌ر ئیستمناء .

* ته‌نیا یه‌ک جار مه‌نی هێنانه‌وه‌ی مرۆڤ به‌ ده‌ستی خۆی به‌شی (4 تا 5) جوتبوونی شه‌رعی ده‌کات واته‌ به‌ئه‌نجامدانی کرداری ئیستمناء هه‌ر له‌یه‌ جاردا ئه‌و ڕێژه‌ زۆره‌ی مه‌نی له‌گه‌ڵ خۆیدا ده‌هێنێته‌ ده‌ره‌وه‌ .

ئیستمناء زیاتر له‌لایه‌ن کوڕ و کچی گه‌نجه‌وه‌ په‌نای ده‌برێته‌به‌ر ، وه‌ له‌لایه‌ن کوڕانه‌وه‌ رێژه‌که‌ی زۆرتره‌ ، ئه‌مه‌ش وا ناگه‌یه‌نێ که‌‌ توانای جنسی کوڕ له‌ کچ زیاتربێت ، به‌ڵکو ئاره‌زووی (غه‌ریزه‌ی جنس) له‌ ئافره‌تان 75% له‌سه‌ر پیاوان زیاتره‌ ، واته‌ ئه‌گه‌ر پیاوان 25 جار حه‌ز به‌و کرداره‌ بکه‌ن ئه‌وا ئافره‌تان 75 جار ئاره‌زوومه‌ندی ئه‌و کرداره‌ن – نه‌ک کرداری ئیستمناء – به‌ڵکو گه‌یشتن به‌ پیاوان و هاوسه‌رێتی ئه‌نجامدان .

بۆیه‌ زانایان ڕایان له‌سه‌ر ئه‌وه‌یه‌ ئه‌گه‌ر بێت و ئافره‌تان به‌و ڕێژه‌ زۆره‌ حه‌زیان له‌ پیاوان نه‌بوایه‌ ئه‌وا هیچ ئافره‌تێک له‌م جیهانه‌دا هه‌رگیز به‌ ئاسانی خۆی نه‌ده‌دا به‌ ده‌ست پیاوه‌وه‌ ، چونکه‌ پیاو کرداری جوتبوونی خۆی ئه‌نجام ده‌دات و به‌س ، به‌ڵام شوێنه‌وارێکی قووڵ و زۆر کێشه‌ی جیاواز بۆ ئافره‌ته‌ جێ ده‌هێڵێ وه‌کو ئازاره‌کانی حه‌یز و نیفاس ، منداڵبوون و په‌روه‌رده‌کردنی و پارێزگاری کردن لێی .

حوکمه‌که‌ی له‌ قورئاندا چییه‌ ؟

خوای گه‌وره‌ له‌سوره‌تی (المۆمنون) و ئایه‌ته‌کانی 5 و 6 و 7 ده‌فه‌رموێت :

((والذین هم لفروجهم حافظون (5) إلا على أزواجهم أوماملكت أيمانهم فإنهم غير ملومين (6) فمن ابتغة وراء ذلك فأولنك هم العادون(7) )
واته‌ : ئه‌وانه‌ی داوێنی خۆیان ده‌پارێزن (5) مه‌گه‌ر ته‌نها له‌گه‌ڵ هاوسه‌ری شه‌رعی خۆیان نه‌بێ یان له‌گه‌ڵ که‌نیزه‌ک (جاریه‌) که‌بووبن به‌ خاوه‌نیان بێگومان ئه‌وانه‌ سه‌رزه‌نشت کراونین (6) ئینجا هه‌رکه‌سێک به‌دوای شتی تردا بگه‌ڕێ جگه له‌و دوانه‌‌ واته‌ داوێن پیسی بکات و له‌گه‌ڵ خێزانی خۆی له‌ڕێگه‌ی(کۆم)ه‌وه‌ جوتببێ یان له‌گه‌ڵ گیانداران وه‌یان به‌ ده‌ست خۆی ره‌حه‌ت بکات (ئیستمناء) ،ئه‌وا ئه‌وکه‌سانه‌ سته‌مکارن و له‌ڕێگه‌ی ڕاست لایان داوه‌ و سنوری شه‌رعی خودای په‌روه‌ردگاریان شکاندووه‌ (7) .

زیانه‌کانی چین ؟

1 . توشی به‌ربه‌رکانێی ده‌روونی دێن و هه‌ست به‌ په‌شیمانی و که‌م و کوڕی و ترس ده‌که‌ن دوودڵ ده‌بن و ترسیا له‌به‌که‌م سه‌یرکردنیان هه‌یه‌ له‌ ناو کۆمه‌ڵگادا .

2 . له‌شی تووشی بێ هێزی و بێ تاقه‌تی و که‌م بینین دێت .

3 . خووگرتن به‌ورژاندن له‌ڕێگه‌ی ده‌سته‌وه‌ ، به‌بێ ده‌ست ناوروژێن به‌ڕاده‌یه‌ک وای لێدێت که‌ زۆر ناڕه‌حه‌ت نه‌بێت و ئه‌و ئه‌ندانه‌ نه‌جولێت به‌تایبه‌تی دوای پرۆسه‌ی هاوسه‌رگیری ئه‌مه‌ش به‌وشێوه‌یه‌کی به‌بڵاو و دیاره‌ به‌تایبه‌تی لای ئافره‌تان .

4 . ده‌بێته‌ هۆی له‌بیر چوونه‌وه‌ و له‌یاد چوون .

5 . ده‌بێته‌ هۆی پشت کووڕی و ئازار گه‌یاندن به‌ بڕبڕه‌کانی پشت .

6 . که‌مبوونه‌وه‌ی ڕێژه‌ی هه‌ڵدان و فڕێدانی مه‌نی چونکه‌ منداڵ له‌ڕێگه‌ی هه‌ڵدای به‌هێز و به‌تاوی مه‌نی یه‌وه‌ بۆناو ڕه‌حمی ئافره‌ته‌که‌ دروست ده‌بێت و به‌ڵگه‌ش بۆ ئه‌مه‌ خوای ده‌فه‌رموێت (خلق من ماء دافق) واته‌ (ئاده‌میزاد دروستکراوه‌ له‌ ئاوێکی هه‌ڵقوڵاو).

7 . توانای خستنه‌وه‌ی نه‌وه‌ی نابێت زۆرجاریش ده‌بێته‌ هۆی نه‌زۆرکی .

8 . که‌مبوونه‌وه‌ی هێزی ده‌ماره‌کانی قاچی و ده‌ستی ئه‌مه‌ش له‌کاتی ئیشه‌ قورسه‌کان ده‌رده‌که‌‌وێت .

9 . به‌رده‌وامی ئه‌م کاره‌ ده‌بێته‌ هۆی زوو مه‌نی هاتنه‌وه‌ له‌ پاش ڕۆژی پێکه‌وه‌نانی خێزانیدا ،ئه‌مه‌ش ده‌بێته‌ هۆی تام وچێژ وه‌نه‌گرتنی ڕاسته‌قینه‌ی توخمی

10 . ده‌بێته‌ هۆی له‌ کارکه‌وتنی ئامێری هه‌ستیاری .

11 . ئه‌وانه‌ی به‌رده‌وام ئه‌م کرداره‌ ده‌که‌ن که‌ چوونه‌ ته‌مه‌نه‌وه‌ ئه‌وه‌ تووشی له‌ره‌زه‌له‌ری ده‌ست ده‌بن ..

12 . لابردرنی ڕه‌ونه‌قی ده‌موچاو .

13 . قۆپانی ڕوو


PM:01:19:21/05/2019




ئه‌م بابه‌ته 8416 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌