نۆره‌م بۆ چێشلێنان ده‌گرت
شنۆ شاسواری: هاوڕێ ئازاد به‌بێ ئه‌وه‌ی له‌ من بپرسێ، هاوکاریی مانگانه‌ی پێشمه‌رگایه‌تیمی بڕیبوو،

نۆره‌م بۆ چێشلێنان ده‌گرت<br>
شنۆ شاسواری: هاوڕێ ئازاد به‌بێ ئه‌وه‌ی له‌ من بپرسێ، هاوکاریی مانگانه‌ی پێشمه‌رگایه‌تیمی بڕیبوو،
مەوداپرێس_ نەرمین عوسمان

چەند ژنە کەسایەتییەکی ناسراو لە مێژووی کورددا هەن کە لەبواری جیاجیادا کەسانی لێوەشاوەو چالاک بوون، بەڵام هەرگیز ئەو چالاکییانەیان نەکردووەتە بانگەشە و کایەیەک بۆ خۆناساندن، لەوبارەیەوە لە ماوەی رابردوودا خاتوو نەرمین عوسمان کە بۆ خۆشی ژنێکی چالاکی بواری پەروەردە و تێکۆشەرێکی کایەی سیاسیشە زنجیرەیەک سەردان و بەسەرکردنەوەی دەستپێکردووە بۆ گفتوگۆو هەڵدانەوەی لاپەڕە پرشنگدارەکانی ژیان و کارو چالاکیی ئەو خانمانەی کوردستان کە وەک سەربازی ون خزمەتێکی زۆریان بە چەند نەوەیەک کردووە لە بواری جیاجیادا، بەڵام نەوەی نوێ وەک پێویست ئاشنا نییە بە بەخشش و کۆششە مرۆڤدۆستانەکانیان، بۆیە بەسوپاسەوە خاتوو نەرمین پوختەی ئەو گفتوگۆیانە و ئەرشیفی وێنەو بیرەوەرییەکانی ئەو خانمە چالاکوانانە دەنووسێتەوەو بۆ دەربازکرنیشیان لە فەوتان و لەبیرچوونەوە، پێشکەشی کوردستانی نوێ-ی دەکات و کوردستانی نوێش ناوبەناو وێنەکان و چیرۆکی ژیانی پڕ بەخششی ئەو کەسایەتییانە بڵاودەکاتەوە.


دوو جه‌سته‌ی جیا، له‌ یه‌ک باوه‌ڕ و رۆحدا کۆبوون. ته‌وار و ئازاد، به‌ جووته‌، بۆسه‌ر هه‌وری سپیی ئاسمانی کوردستان، له‌ ژێر تریفه‌ی مانگ و پرشنگی ئه‌ستێره‌کان، به‌ چرپه‌ و به‌ وشه‌ی شیرین له‌گه‌ڵ نه‌زمی گیتاره‌که‌ی ئازاد، ژووانی عیشقی وڵات و رۆحیان ده‌گرت.
دوو شه‌یدای ئازادیی و ئه‌وین، هاوده‌نگ و هاوبیر و هاوڕێ بوون. مخابن، له‌ وڵاتی جوانی و گوڵچنینن، له‌ هه‌وارگه‌ی وه‌لی و شه‌م، لاس و خه‌زاڵ، مه‌م و زین، له‌ لانکه‌ی شێره‌ژن و که‌ڵه‌پیاوان و شه‌هیدان به‌ دروشمی: «که‌م ژیان و که‌ڵ ژیان». وه‌ک هه‌میشه‌، دوژمنانی عیشق و ئازادی، رێگه‌ به‌ ته‌وار و ئازاد ده‌گرن. جه‌سته‌ی ئازاد ده‌ڕفێنن، ته‌واریش ته‌نها به‌ جه‌سته‌ جێده‌هێڵن. ئه‌ویش له‌جیاتی شین و فرمێسکڕشتن، بۆ هه‌تایه‌ سه‌ری رێزی ده‌کا نه‌وی به‌ رۆحی به‌رزی نه‌ته‌وه‌یی، تۆوی جوانی و عیشق و وه‌فا ده‌پڕژێنێته‌ سه‌ر زه‌وی. گفتوگۆکه‌مان له‌گه‌ڵ هاوڕێ شنۆ (لای من ته‌وار)ێکه‌، هاوسه‌ر و هاوڕێی (شه‌هید ئازاد هه‌ورامی)یه‌.

خاتوو شنۆ شاسواری، ناسراو به‌ هاوڕێ شنۆ، له‌ شاری سه‌قز (شاری قه‌ڵای زێویه‌ و پایته‌ختی ماناییه‌کان)، له‌ رۆژهه‌ڵاتی کوردستان، له‌ خێزانێکی گه‌وره‌ی 10 منداڵیی، چاوی به‌ دونیا هه‌ڵهێناوه‌ و په‌روه‌رده‌ بووه‌.

خوێندنی سه‌ره‌تایی و ناوه‌ندیی، هه‌ر له‌ رۆژهه‌ڵات ته‌واوکردووه‌. له‌ خێزانێکی سیاسی و کوردپه‌روه‌ر، که‌سایه‌تیی دروست بووه‌. ئه‌و ده‌گێڕێته‌وه‌و ده‌ڵێت: «له‌ دوای له‌سێداره‌دانی خوشکم (مه‌ستوره‌ی شاسواری) له‌لایه‌ن حکومه‌تی ئێرانه‌وه‌، ئه‌وه‌نده‌ی تر که‌وتینه‌ به‌ر چاوی داموده‌زگاکانی حکومه‌تی ئێران. مه‌ستوره‌ شاسواری ته‌مه‌ن 19 ساڵان، نازناوه‌که‌ی ته‌وار بوو، یه‌که‌م کچه‌ شه‌هیدی له‌سێداره‌دراوی رۆژهه‌ڵاتی کوردستانه‌.
هاوڕێ شنۆ هه‌روه‌ها وتی: مه‌ستوره‌، مامۆستا و رێنیشانده‌ر و مێنیتۆربوو، هانی خوێندنه‌وه‌ و خۆشه‌ویستیی خاک و وڵاتی ده‌دام. کاتێک که‌ ته‌مه‌نم 12 ساڵان بوو، بڵاوکراوه‌کانیم به‌ خه‌تی خۆم ده‌نووسییه‌وه‌ بۆئه‌وه‌ی خه‌تی ئه‌و نه‌ناسرێت، کاتێک له‌ قۆناغی ئاماده‌یی له‌ خوێندنگاکه‌ی بڵاوی ده‌کردنه‌وه‌.

کاک سیامه‌ندی براشم، له‌ساڵی 1976، به‌هۆی چالاکیی سیاسییه‌وه‌ که‌وته‌ زیندانه‌وه‌ له‌ سه‌رده‌می رژێمی شادا، سێ ساڵ حوکم درا، ئه‌وانه‌ بوون به‌ هانده‌رێکی زیاتر بۆ ئێمه‌ که‌ سیاسه‌ت ببێت به‌ رێڕه‌وی ژیانمان.

یه‌که‌م کاری حزبایه‌تیم له‌ناو (کۆمه‌ڵه‌ی یه‌کسانیی کوردستان) بوو، پاشان له‌ سازمانی په‌یکار که‌ رێکخراوێکی چه‌پی سه‌رانسه‌ریی ئێرانی بوو، چالاکییه‌کانم به‌رده‌وام بوو. کاتێک ته‌مه‌نم بوو به‌ 14 ساڵ، مه‌ستوره‌ی خوشکم له‌سێداره‌درا و دوو براشم (کاک سیامه‌ند و کاک موحسین) پێشمه‌رگه‌بوون.

له‌کاتی هێرشێکی پێشمه‌رگه‌کانی کۆمه‌ڵه‌ بۆ ناو شاری سه‌قز، هێزه‌کانی سوپا ماڵی ئێمه‌یان کرده‌ ئامانج و براکانمیان کردبوو به‌ بیانوو که‌ پێشمه‌رگه‌ن، بۆیه‌ هه‌ر چوار منداڵی خێزانه‌که‌یان گرتین که‌ ئه‌وکات من 14 ساڵ بووم. له‌ناو زینداندا له‌گه‌ڵ کۆمه‌ڵێک کچی تری سه‌قزی، کاتێک فه‌رمانده‌ی قه‌رارگای رۆژئاوای ئێران شه‌وانه‌ سه‌ردانی ده‌کردین، ده‌یووت: «ئیمکانی له‌سێداره‌دانتان هه‌یه‌ و چانسی خوشکه‌ شاسواری له‌ هه‌مووتان زیاتره‌». به‌هۆی ئه‌وه‌ی پێشتر خوشکم زیندانیی کرابوو، دواتریش له‌سێداره‌ درابوو، له‌ دیواری زیندان نووسرابوو؛ بژی یادی مه‌ستوره‌ی شاسواری. هه‌ندێ له‌و کچانه‌ نێردران بۆ زیندانی سنه‌ و هه‌ندێکیشیان ئازاد کران. من بۆ ماوه‌ی چه‌ند رۆژێک له‌ زیندان ته‌نها بووم. دوای چه‌ند رۆژێک، کچێکی باڵابه‌رزی زۆر جوانی منداڵیان هێنایه‌ ژووره‌که‌م و بوو به‌ هاوزیندانیم. کاتێک که‌سوکاره‌که‌م هاتن بۆ سه‌ردانم و زانییان ئێستا ته‌نها نیم، هه‌رچه‌نده‌ زۆر ئازاربه‌خش بوو، به‌ڵام پورێکم له‌ خۆشیی ئه‌وه‌ی ته‌نها نیم وتی: «ده‌ک خوا شکور که‌ ته‌نها نیت»، بوو به‌ پێکه‌نین.

پاش 40 رۆژ له‌ زیندان، به‌رپرسی زیندانی سه‌قز که‌ ده‌نگۆی ئه‌وه‌ هه‌بوو سه‌ربه‌ موجاهیدینی خه‌ڵقه‌، من و فاروقی برامی بانگکرد، وتی: «چونکه‌ ئێوه‌ بێ دایکن و دوو برا دووانه‌که‌تان (ئه‌وانیش پێشتر له‌گه‌ڵ ئێمه‌ بۆ ماوه‌ی 12 رۆژ له‌ زیندان بوون)، ته‌مه‌نیان 11 ساڵ بوو. خوشکه‌ بچووکه‌که‌تان پێویستی به‌ یه‌کێکتان هه‌یه‌، کامتان ئازاد بکه‌ین». منی 14 ساڵ و فاروقی 16 ساڵ، هه‌رکاممان داوامان ده‌کرد ئه‌وی ترمان ئازاد بکرێت، که‌سمان بۆ خۆمان نه‌ده‌پاڕاینه‌وه‌.

سه‌ره‌نجام سیاده‌ (به‌رپرسی زیندانی سه‌قز) بڕیاریدا به‌هۆی ئه‌وه‌ی کچ بووم و ده‌توانم رۆڵی دایک ببینم، ئازادیان کردم و فاروقی برام هه‌شت مانگ له‌ زیندان مایه‌وه‌.

ئه‌م زیندانییه‌م، زیاتر هانیدام بۆ کاری رێکخستن و ده‌ستمکرد به‌ خۆپه‌روه‌رده‌کردن و خوێندنه‌وه‌، له‌ پاڵیشیدا له‌ خوێندنم به‌رده‌وام بووم، نزیکه‌ی 17 ساڵ بووم که‌ هه‌ندێ له‌ شانه‌کانی کۆمه‌ڵه‌ی یه‌کسانیی ئاشکراکرا، هه‌رچه‌نده‌ ئه‌وسا من له‌و کۆمه‌ڵه‌یه‌ نه‌مابووم، به‌ڵام ئه‌وانه‌ زۆربه‌یان منیان ده‌ناسی، ناچاربووم له‌ناو شاری سه‌قز خۆم بشارمه‌وه‌. پاش ماوه‌یه‌کی کورت، له‌گه‌ڵ دوو کچی تر، بڕیارماندا بچینه‌ ده‌ره‌وه‌ و په‌یوه‌ندیی به‌ هێزی پێشمه‌رگه‌وه‌ بکه‌ین. به‌هۆی ئه‌وه‌ی کاک سیامه‌ندی برام، پێشمه‌رگه‌ی کۆمه‌ڵه‌ی ره‌نجده‌رانی کوردستانی باشوور بوو، هه‌وڵماندا بێینه‌ باشوور و له‌ باشووره‌وه‌ بتوانین له‌ رێگه‌ی ئۆپۆزسیۆنی رۆژهه‌ڵاته‌وه‌ بچینه‌ هه‌نده‌ران.

له‌ حوزه‌یرانی ساڵی 1983، له‌ رێگه‌ی دایکی کاک شه‌ماڵی به‌هجه‌ت کابانه‌وه‌ بردیانین بۆ خۆشناوه‌تی، (ئه‌وسا ناوه‌ندی کۆمه‌ڵه‌ له‌ خۆشناوه‌تی بوو). له‌وێ، هه‌رسێکمان (من، شیرین، ئه‌سرین) که‌وتینه‌ خوێندنه‌وه‌. رۆژێکیان کاک به‌هادینی لای ملازم عومه‌ر که‌ ئێمه‌ ده‌بینێت هه‌رسێکمان ده‌وری چرایه‌کمان داوه‌ و ده‌خوێنینه‌وه‌، بانگی ملازم عومه‌ر ده‌کات و پێی ده‌ڵێت: «کاک عومه‌ر سه‌یریان بکه‌ ده‌ڵێی جه‌ماعه‌تی مه‌وله‌وین».

له‌و ناوچه‌یه‌ ماینه‌وه‌، (به‌هۆی کوردستانیبوونی کۆمه‌ڵه‌ی ره‌نجده‌ران، ئه‌و رێباز و باوه‌ڕه‌م زۆر لا په‌سه‌ند بوو)، له‌ دانیشتنێکدا له‌گه‌ڵ ئه‌و دوو هاوڕێ کچه‌م، پێموتن: «من بڕیارم داوه‌ نه‌چمه‌ هه‌نده‌ران، ده‌مێنمه‌وه‌و بیری خۆمم گۆڕیوه‌».
له‌ کۆتاییدا (شیرین، که‌ نازناوی سارا بوو) چوو بۆ ئه‌ڵمانیا و ئه‌سرین گه‌ڕایه‌وه‌ بۆ رۆژهه‌ڵات.

له‌ که‌رتی رێکخستنی دوکان که‌ کاک فه‌رهادی شه‌هیدان به‌رپرسی بوو، باوه‌ڕێکی ته‌واوی به‌ یه‌کسانیی ژن و پیاو و توانای ژن هه‌بوو، مامه‌وه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌سرین (هێشتا نه‌گه‌ڕابووه‌وه‌ بۆ رۆژهه‌ڵات).

ئه‌وکاته‌ی که‌ له‌ رێکخستنی دوکان بووم، باره‌گاکه‌مان لای شه‌ده‌ڵه‌ بوو، ده‌نگۆی هێرشی چه‌کداره‌کانی (حسک) له‌ ئارادا بوو، به‌هۆی باوه‌ڕی زۆری کاک فه‌رهاد به‌ توانای ژن، له‌ نیوه‌ شه‌ودا منی کردبووه‌ پاسه‌وان و ژیانی ئه‌و هه‌موو پێشمه‌رگه‌یه‌ی خستبووه‌ ئه‌ستۆی من. هه‌رچه‌نده‌ له‌ دڵی خۆمدا ترسێکم هه‌بوو که‌ ناتوانم، به‌ڵام ئه‌و باوه‌ڕه‌ی کاک فه‌رهاد هانیدام ئه‌و کاره‌ بکه‌م، ئه‌گه‌رچی ته‌مه‌نم 18 ساڵان بوو و له‌ مه‌یدانیشدا هه‌رگیز رووبه‌ڕووی شه‌ڕی ده‌سته‌ویه‌خه‌ نه‌ببوومه‌وه‌.

دوای که‌رتی رێکخستنی دوکان، له‌گه‌ڵ ئه‌سریندا به‌ره‌و کانی توو به‌ڕێکه‌وتین، ئه‌و به‌ مه‌به‌ستی گه‌ڕانه‌وه‌ی بۆ رۆژهه‌ڵات، منیش به‌و هیوایه‌ی له‌ ده‌زگای رۆشنبیریی کۆمه‌ڵه‌ که‌ کاک سیامه‌ندی برام له‌وێ کادر و به‌رپرسی چاپخانه‌که‌ بوو، جێگیرببم.

پاش ماوه‌یه‌کی کورت، هاوڕێ ئازاد هه‌ورامی که‌ به‌رپرسی ده‌زگاکه‌ بوو، له‌گه‌ڵم دانیشت و پێموت: «ئاره‌زوومه‌ شوێنێکم وه‌ک توانا و که‌سایه‌تیی خۆم هه‌بێت، نه‌ک وه‌ک خوشکی کاک سیامه‌ند، (له‌نێوان قسه‌کاندا وتم: مه‌به‌ستم لووتبه‌رزیی نه‌بوو، به‌ڵکو ئاسانتر بوو بۆ کاکم و بۆ خۆشم وه‌ک شنۆ)».

له‌ وه‌ڵامدا، هاوڕێ ئازاد وتی: «پێم خۆشه‌ و شوێنێکت بۆ ده‌ستنیشان ده‌که‌م وه‌ک هه‌موو پێشمه‌رگه‌کانی تر».
کادره‌ سه‌ره‌کییه‌کانی ده‌زگا (هاوڕێ پشکۆ نه‌جمه‌دین، کاک رێکه‌وت عوسمان، د.خه‌سره‌و خاڵ، هه‌ڵکه‌وت عه‌بدوڵڵا، هاوڕێ گه‌لاوێژ عابید، کاک که‌ریم، کاک یوسف شه‌ریف…) بوون و خه‌ڵکێکی زۆریشی لێبوو.

له‌ درێژه‌ی قسه‌کانیدا هاوڕێ شنۆ، وتی: ده‌مه‌وێ بڵێم؛ هاوڕێ گه‌لاوێژ، رۆڵێکی سه‌ره‌کیی هه‌بوو بۆ راکێشانی سه‌رنجی من بۆ لای هاوڕێ ئازاد و که‌سایه‌تیی ئه‌و، ده‌نا خۆم (سه‌ره‌تا که‌ یه‌که‌مجار له‌ پڵنگان هاوڕێ ئازادم بینی له‌گه‌ڵ قادری حاجی عه‌لی و رێکه‌وت عوسمان بوو، هاتبوون ئاماده‌کاریی بکه‌ن بۆ کۆنفرانسی سێیه‌می کۆمه‌ڵه‌)، هیچ سه‌رنجێکی رانه‌کێشام، هه‌رچه‌نده‌ خۆشم له‌ رووی په‌یوه‌ندیی هه‌ردوو ره‌گه‌ز، سۆفی ئاسا بووم.

له‌و کاته‌دا خولی کادرانی کۆمه‌ڵه‌ کرابووه‌وه‌ بۆ هه‌موو کادران له‌ کانی توو. دیاره‌ له‌ کانی توو ماوه‌یه‌ک ماینه‌وه‌، به‌ڵام به‌هۆی گۆڕانی باری سه‌ربازیی و سیاسیی، ئێمه‌یان گواسته‌وه‌ بۆ دۆڵی جافایه‌تی. له‌ دۆڵی جافایه‌تی، ناوه‌ندی کۆمه‌ڵه‌ و ده‌زگای رێکخستن دراوسێمان بوون، له‌ هه‌ڵه‌دنیش که‌ شه‌هید حه‌سه‌ن کوێستانی و کاک دلێر سه‌رسپی به‌رپرسی ده‌زگای رێکخستن بوون، له‌وێش ئه‌رکی ده‌زگای رۆشنبیریم ئه‌نجام ده‌دا، چادرێکی زۆر بچووکم هه‌بوو، به‌حاڵ جێگام تێیدا ده‌بووه‌وه‌، له‌لایه‌کی چادره‌که‌م دراوسێیه‌کم ماڵی کاکم و خێزانه‌که‌ی و له‌لاکه‌ی تریشم، هاوڕێ گه‌لاوێژ و کاک هه‌ڵکه‌وت بوون. له‌گه‌ڵ هاوڕێ گه‌لاوێژ دۆستایه‌تیمان قووڵتر ببۆوه‌، پاش نیوه‌ڕۆیان ده‌چووینه‌ ناو کونه‌ ته‌یاره‌یه‌ک که‌ له‌سه‌ر شێوه‌ی پیتی (L)ی ئینگلیزی دروستکرابوو، هه‌ریه‌که‌مان له‌لایه‌ک راده‌کشاین و ده‌مانخوێنده‌وه‌. کاک شێرکۆ بێکه‌س، هه‌ندێجار شه‌وانی هه‌ڵه‌دنی به‌ کۆڕی شیعره‌کانی گه‌رم ده‌کرد. زۆرجاریش به‌ رۆژ کۆڕی گفتوگۆی سیاسیمان هه‌بوو بۆ ئاڵوگۆڕکردنی راوبۆچوونه‌کان و پێشهاته‌کان. هه‌ر له‌ هه‌ڵه‌دنیش ماڵی هاوڕێ عومه‌ر فه‌تاح و خاتوو کافیه‌ سلێمان-مان لێ نزیکبوو، له‌و گفتوگۆیانه‌ش به‌شدارده‌بوون.
شنۆ هه‌روه‌ها گێڕایه‌وه‌ که‌ چه‌ند جار له‌گه‌ڵ داده‌ کافیه‌، به‌پێ له‌ هه‌ڵه‌دنه‌وه‌ ده‌چووینه‌ سه‌رگه‌ڵو، به‌ تووله‌ڕێی باریکدا گوزه‌رمان ده‌کرد. داده‌ کافیه‌ ئه‌و رێگایه‌ی به‌ وتنی شیعر له‌مه‌ڕ سروشت به‌تایبه‌تی شیعره‌کانی گۆران، جوانتر ده‌کرد. ئه‌مه‌ سه‌ره‌تای هاوڕێیه‌تییه‌کی پته‌و و هه‌تاهه‌تایی بوو.

له‌وکاته‌ی که‌ له‌ ده‌زگای رۆشنبیریی بووین له‌ هه‌ڵه‌دن، جارێک د.خه‌سره‌و به‌ هاوڕێ گه‌لاوێژی وتبوو: «به‌ شنۆ خان بڵێ، هه‌ر که‌سێ که‌ له‌ ده‌زگای رۆشنبیریی بێ، ده‌بێ له‌ رێکخستنیش بێ، ده‌نا ده‌بێ بگوێزرێته‌وه‌ بۆ خواره‌وه‌». منیش هه‌رچه‌نده‌ ئه‌رکی خۆمم وه‌ک پێشمه‌رگه‌یه‌ک و هه‌ر تاکێکی ده‌زگای رۆشنبیریی به‌جێ ده‌گه‌یاند، به‌ڵام وه‌ک باری سیاسی، تێبینیی زۆرم له‌سه‌ر کۆمه‌ڵه‌ی ره‌نجده‌ران و ئایدۆلۆژیاکه‌ی هه‌بوو، نه‌مده‌ویست به‌ فه‌رمیی خۆم ببه‌ستمه‌وه‌، به‌ هاوڕێ گه‌لاوێژم وت: «ئاماده‌ی بژارده‌ی دووه‌مم». هه‌رچه‌نده‌ نه‌شمده‌زانی گواستنه‌وه‌که‌ به‌ره‌و کوێیه‌، به‌ڵام کاتێ هاوڕێ گه‌لاوێژ وه‌ڵامه‌که‌ی منی دابوو به‌ د.خه‌سره‌و، ئه‌ویش وتبووی: «بابمێنێته‌وه‌».

له‌ وه‌رزی زستاندا، باره‌گای ده‌زگای رۆشنبیریی گواسترایه‌وه‌ بۆ چاڵاوا. چاڵاوا، به‌ناوبانگ بوو به‌ بێ ئاوی، بۆیه‌ یه‌که‌م کاری باره‌گاکه‌مان دروستکردنی گه‌رماو و راکێشانی ئاو بوو له‌ کانییه‌وه‌، هه‌روه‌ها چالاککردنی خوێندنگاکه‌ی. خه‌ڵکی چاڵاوا، زۆر زوو باوه‌شیان بۆ کردینه‌وه‌ به‌هۆی چالاکییه‌کانی شه‌هید ئازاد و باشیی پێشمه‌رگه‌کان و جوانیی هه‌ڵسوکه‌وتیان. له‌وێ من ژوورێکم هه‌بوو له‌ ده‌ره‌وه‌ی باره‌گاکه‌ له‌ ماڵی باجی هه‌مین، ژووره‌که‌ بنمیچێکی به‌رزی هه‌بوو، مامۆستا جه‌لال جه‌وهه‌ر و کاک ساماڵ له‌گه‌ڵ کاک کاوه‌ی کۆمه‌ڵه‌ی یه‌کسانیی، نایلۆنیان له‌ ژووره‌که‌م گرت. کاک هه‌ڵکه‌وتیش فێری ده‌رزی لێدانی کردم. ورده‌ ورده‌ واملێهات ژنانی خه‌ڵکی چاڵاوا من ده‌رزیم لێده‌دان. هه‌ندێک جاریش له‌ گۆڕه‌پانی فوتبۆڵ له‌گه‌ڵ تیمی پێشمه‌رگه‌کانی به‌رگه‌ڵو پێشبڕکێمان ده‌کرد، جیاوازیی کچ و کوڕ نه‌بوو.

ئه‌و ماوه‌یه‌، ورده‌ ورده‌ هه‌ستم بۆ هاوڕێ ئازاد جووڵا، به‌تایبه‌تی که‌ شه‌هید ئازاد به‌ کرده‌وه‌ی خۆی ئه‌و هه‌سته‌ی زیاتر لا به‌رجه‌سته‌ کردم.
هاوڕێ ئازاد، دوای ده‌ستگیرکردنی کادره‌کانی ئاڵای شۆڕش، وه‌ک ناڕه‌زاییه‌ک به‌رامبه‌ر به‌و بڕیاره‌ی سه‌رکردایه‌تی، بڕیاریدا شۆڕش به‌جێ بهێڵێت و به‌ره‌و هه‌نده‌ران بڕوات. ئه‌و هه‌ڵوێسته‌ی به‌لامه‌وه‌ نادیموکراسیی بوو (هه‌رچه‌نده‌ خۆی ئاڵای شۆڕش نه‌بوو). دوای ئه‌و بڕیاره‌ی، هات بۆ لام بۆ خواحافیزیی، له‌گه‌ڵ خۆیدا چی کتێبـی فارسیی هه‌بوو هێنای و لای دانام، کاتێک بیستم که‌ سه‌ردانی ماڵی کاکیشمی کردووه‌ و کتێبه‌کانی لای ئه‌و دانه‌ناوه‌ و لای منی داناوه‌، بۆم ده‌رکه‌وت که‌ ئه‌مه‌ مانای هه‌بووه‌. دوای چوونی، بڕیارمدا له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی که‌ ره‌نگه‌ هه‌رگیز نه‌یبینمه‌وه‌، هاوسه‌رگیریی له‌گه‌ڵ که‌سی تر نه‌که‌م (هه‌رچه‌نده‌ هیچ قسه‌یه‌ک له‌مه‌ڕ خۆشه‌ویستیی له‌ نێوانماندا ئاڵوگۆڕ نه‌کرابوو).

دوای رۆیشتنی هاوڕێ ئازاد به‌ره‌و ئێران، باره‌گا وه‌ک باری ده‌روونیی، هه‌ورێکی ره‌ش باڵی به‌سه‌ردا گرت، نه‌ک ته‌نها من، به‌ڵکو هه‌موو کادر و پێشمه‌رگه‌کانیش، وه‌ک ئه‌وه‌ وابوو بێ دایک بووبن.

پاش ماوه‌یه‌کی کورت، هه‌ر له‌ تارانه‌وه‌ هاوڕێ ئازاد بڕیاری دابوو بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ناو شۆڕش، که‌ گه‌ڕایه‌وه‌، کرا به‌ به‌رپرسی په‌یوه‌ندییه‌کان.
له‌ هه‌رمێڵه‌، منیش وه‌ک زۆربه‌ی پێشمه‌رگه‌کان زۆر دڵم خۆشبوو به‌ گه‌ڕانه‌وه‌ی، سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی له‌ دوو شوێنی جیاوازیشدا بووین، ئه‌وه‌ی به‌ بیریشمدا نه‌ده‌هات، ئه‌وه‌بوو که‌ په‌یوه‌ندییه‌کی رۆمانسی و خۆشه‌ویستی له‌نێوانماندا دروست ببێت، هه‌رچه‌ند هه‌ستێکی جوانم هه‌بوو به‌رامبه‌ری.

له‌ وه‌ڵامی ئه‌و پرسیاره‌مدا؛ که‌ ئایا له‌و ماوه‌یه‌دا هیچ داواکارییه‌کی هاوسه‌رگیریی و په‌یوه‌ندیت نه‌بوو که‌ تۆ سۆفیئاسا بووی؟
هاوڕێ شنۆ وتی: له‌ماوه‌ی پێشمه‌رگایه‌تیم له‌ شوێنه‌ جیاوازه‌کان، زۆرجار داواکارم هه‌بوو، ته‌نانه‌ت له‌ناو ئۆپۆزسیۆنی ئێرانیش، به‌ڵام به‌هۆی سۆفیه‌تییه‌که‌م و نه‌بوونی هه‌ستێکی قووڵی رۆمانسیم بۆیان، هه‌وڵم ده‌دا به‌ کورترین و جوانترین شێوه‌ وه‌ڵامی راسته‌وخۆیان بده‌مه‌وه‌. به‌شێک له‌و که‌سانه‌، هاوڕێ و هه‌ڤاڵی دڵسۆزمن.

وتیشی: ده‌مه‌وێت ئه‌وه‌ش بڵێم؛ که‌ داواکارییه‌ زۆره‌کان ته‌نها بۆ چاوی ره‌شمان نه‌بوو، راستییه‌که‌ی ئه‌وه‌بوو که‌ چه‌ند کچێکی که‌م بووین و پێشمه‌رگه‌ی پیاوی سه‌ڵتیش زۆربوون.

هه‌روه‌ها به‌رده‌وام بوو له‌ گێڕانه‌وه‌کانی ‌و وتی: دوای گه‌ڕانه‌وه‌ی هاوڕێ ئازاد، رۆژێکیان کاک هیوا هه‌ورامی سه‌ردانی باره‌گاکه‌ی هاوڕێ ئازادی له‌ هه‌رمێله‌ کردبوو (ئه‌وکات له‌گه‌ڵ هاوڕێ ئازاد له‌ باره‌گای هه‌رمێله‌ بوو)، له‌ هه‌مان کاتیشدا هاوڕێیه‌کی نزیکی خۆم بوو، پێشتر له‌ ده‌زگای رۆشنبیریی و سفره‌داشیش بووین (له‌ هه‌مان ده‌فردا خواردنمان ده‌خوارد)، هات بۆ لام و پێشنیازی هاوڕێ ئازادی بۆ هاوسه‌رگیریی پێ راگه‌یاندنم. له‌وکاته‌دا ئه‌و پێشنیاره‌ بۆ من وا ده‌هاته‌ به‌رچاوم؛ وه‌ک ئه‌وه‌ی شازاده‌ی خۆشه‌ویستم به‌ سواری ئه‌سپێکی سپییه‌وه‌ هاتووه‌ به‌دوامدا. سه‌ره‌ڕای ئه‌و هه‌سته‌ جوانه‌، داوامکرد ماوه‌ی یه‌ک مانگم بداتێ بۆ بیرکردنه‌وه‌. کاک هیوا وتی: «ئه‌و ماوه‌یه‌ زۆره‌ بۆ وه‌ڵامێکی ئا یان نا»، به‌ڵام من سووربووم له‌سه‌ر قسه‌ی خۆم.

له‌و ماوه‌یه‌دا، هه‌م باره‌گاکه‌مان و هه‌میش دێی چاڵاوا له‌لایه‌ن فڕۆکه‌کانی رژێمی به‌عسه‌وه‌ بۆمباران کرا. کچێکی منداڵی زۆر جوان که‌ زۆر هاوڕێ بووین به‌ناوی نه‌سرین، له‌و بۆمبارانه‌دا شه‌هید کرا. هاوڕێ ئازاد به‌په‌له‌ هات بۆ ده‌زگاکه‌، به‌ شێوه‌ی سه‌یرکردنه‌که‌ی دیاربوو که‌ به‌ راستیی دڵی لام بوو. پاش ماوه‌ی مانگه‌که‌، گه‌یشتمه‌ ئه‌و بڕوایه‌ ناتوانم هه‌ڵبژارده‌یه‌کی ترم هه‌بێ، هه‌ر له‌و ماوه‌یه‌شدا داواکارییه‌کی ترم هه‌بوو، له‌ناو ئۆپۆزسیۆنی ئێران که‌ ده‌شیه‌ویست بمبات بۆ هه‌نده‌ران، له‌ کۆتاییدا خۆشه‌ویستیی سه‌رکه‌وت.

له‌ 26 ی شوباتی 1986، ئاهه‌نگی هاوسه‌رگیریمان له‌ قه‌مچوغه‌ له‌ماڵی مام عومه‌ری قه‌مچوغه‌ که‌ که‌سایه‌تییه‌کی خۆشه‌ویستی ناو شۆڕش بوو، ئه‌نجام دا. به‌ به‌شداریی که‌سوکاری هه‌ردوولا و پێشمه‌رگه‌کانی باره‌گا و چه‌ند خاتوونێکی ناسیاوی ئه‌وان به‌ناوی: ره‌وشه‌ن عه‌سکه‌ری، سه‌بیحه‌ عه‌لی، نه‌جات خان و چه‌ند که‌سێکی تر که‌ له‌ شاره‌وه‌ به‌ نهێنیی هاتبوون.

هه‌روه‌ها گێڕایه‌وه‌و وتی: هه‌ر بۆ خۆشیی، ده‌مه‌وێ باس له‌ جلی بووکێنی بکه‌م؛ دوو ده‌ست جلی کوردیم به‌ ره‌نگی شین بۆ خۆم و هاوڕێ ئازاد کردبوو، کاتێک هاوڕێ ئازاد بینی وتی: «حه‌زناکه‌م بیپۆشم به‌هۆی ئه‌وه‌ی که‌ هه‌ڤاڵ به‌ختیار و هاوڕێکانی له‌ (ئاڵای شۆڕش) زیندانن». منیش وتم: «که‌واته‌ بۆ منیش له‌به‌ری بکه‌م». خۆ کاسه‌ له‌ ئاش گه‌رمتر نییه‌، پێکه‌نی و وتی: «هه‌ر له‌ ئێستاوه‌!؟». ئیتر له‌به‌ر دڵی من کردیه‌ به‌ری و زۆریش پێوه‌ی جوان بوو، به‌ چاوێکی پڕ له‌ ماته‌مینییه‌وه‌، وتی: «زۆر بیری ده‌که‌م».

له‌ 8 ی ئاداری 1986، له‌گه‌ڵ هاوسه‌ری کاکم (مه‌هدیه‌ خان) و شیرین خانی خوشکی شه‌هید ئازاد، به‌ فه‌رده‌یه‌ک کولیچه‌وه‌ به‌ره‌و هه‌ڵه‌دن چووین و یه‌که‌م رۆژی هاوسه‌رگیریمان ده‌ستپێکرد.

ئه‌و ماوه‌ کورته‌ی که‌ له‌ هه‌ڵه‌دن بووین، به‌هۆی به‌ڕێکردنی میوانی پێشمه‌رگه‌ و خه‌ڵکی هه‌ڵه‌دن و چاڵاوا (هه‌رچی ده‌هات نه‌مان ده‌هێشت که‌س بۆ نیوه‌ڕۆ بڕواته‌وه‌) ئه‌گه‌ر بڵێم ته‌نها له‌ بووک نه‌ده‌چووم، راسته‌.
ئه‌و ماوه‌یه‌ش بڕیاردرا هاوڕێ ئازاد بچێته‌ بادینان، مام جه‌لال و هێرۆخان بانگهێشتیان کردین وه‌ک بووک و زاوا، له‌و بانگهێشته‌دا، مام جه‌لال به‌ منی وت: «بۆیه‌ هاوڕێ ئازادمان هه‌ڵبژاردووه‌ بچێته‌ بادینان، چونکه‌ هاوسه‌ره‌که‌ی خۆی پێشمه‌رگه‌یه‌». هه‌رچه‌نده‌ له‌ دڵه‌وه‌ لام خۆش نه‌بوو به‌م تازه‌ییه‌ به‌ره‌و چاره‌نووسێکی نادیار بچین.

له‌و ماوه‌یه‌شدا هاوڕێ ئازاد، هه‌موو رۆژێک ده‌چووه‌ یاخسه‌مه‌ر بۆ کۆبوونه‌وه‌ی سه‌رکردایه‌تی، ئه‌وسا سه‌رده‌می ئه‌نفال و شه‌ڕ و ناخۆشیی بوو، پێشمه‌رگه‌کان زۆربه‌یان بۆ خۆپاراستن ده‌چوونه‌ سه‌ر شاخه‌کانی ناوچه‌ی هه‌ڵه‌دن، سه‌ره‌ڕای داوای هاوڕێ ئازاد، من حه‌زم ده‌کرد له‌ناو گونده‌که‌ بم. رۆژێکیان کاک سیامه‌ندی برام که‌ له‌ماڵی ئێمه‌ بوو و هاوڕێ ئازادیش له‌ یاخسه‌مه‌ر بوو، فڕۆکه‌کانی رژێم که‌وتنه‌ بۆمبارانی گونده‌که‌، هه‌موومان به‌ره‌و کونه‌ ته‌یاره‌ رامانکرد، کاتێ به‌ره‌و کونه‌ ته‌یاره‌که‌ رامانده‌کرد، بیرم که‌وته‌وه‌ که‌ جانتایه‌کی دیپلۆماسیی پڕ له‌ پاره‌ (درابوو به‌ هاوڕێ ئازاد بۆ کاروباری بادینان) له‌ ماڵه‌وه‌یه‌، به‌په‌له‌ گه‌ڕامه‌وه‌ بۆ ماڵه‌وه‌ و جانتاکه‌م هێنا. پاش بۆمبارانه‌که‌، کاکم ده‌ستیدایه‌ جانتاکه‌ و وتی: «ئه‌مه‌ زۆر قورسه‌ چۆن ئاوا راتکردووه‌ به‌و جانتایه‌وه‌». له‌ وه‌ڵامدا وتم: «گیان شیرینه‌». وا بیرمکرده‌وه‌ ئه‌گه‌ر له‌ ماڵه‌که‌ بمێنێته‌وه‌ و بۆمباران بکرێت و بسووتێ، تا یه‌کێک باوه‌ڕده‌کات (سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی ئازاد هه‌ورامییه‌) چه‌ندین که‌س ده‌ڵێ خوا ده‌یزانێ چی لێهاتووه‌. دوای بۆمبارانکردنه‌که‌، هاوڕێ ئازاد به‌په‌له‌ گه‌ڕایه‌وه‌ و هیچ قسه‌ی نه‌کرد و بڵێ بۆ به‌ قسه‌ت نه‌کردم بچیته‌ سه‌ر شاخ، ته‌نها به‌ نیگایه‌کی پڕ له‌ خۆشه‌ویستی و به‌ته‌نگه‌وه‌هاتن سه‌یریکردم، منیش ته‌نها ئه‌وه‌نده‌م وت: «له‌به‌یانییه‌وه‌ منیش له‌سه‌ر شاخم».

خاتوو شنۆ به‌رده‌وامبوو، وتی: پاش ماوه‌یه‌کی زۆر کورت، له‌ مانگی ئایار، هاوڕێ ئازاد و هێزێکی پێشمه‌رگه‌، به‌ره‌و بادینان به‌ڕێکه‌وتن. داواشی له‌ من کرد له‌ رێگه‌ی شاره‌وه‌ بچم به‌ره‌و بادینان، چونکه‌ رێگه‌که‌ی ئه‌وان زۆری ده‌خایاند. منیش پاش ماوه‌یه‌ک له‌ رێگه‌ی شاره‌وه‌ په‌یوه‌ستبووم پێیانه‌وه‌، کاتێک گه‌یشتمه‌ باره‌گاکه‌یان که‌ لای زێی گه‌وره‌ بوو، دوور له‌ ئاوه‌دانیی، تازه‌ خۆیان جێگیرکردبوو. پێشمه‌رگه‌کان که‌وتنه‌ چاندنی سه‌وزه‌، ئێمه‌ش له‌گه‌ڵ باره‌گا نانمان ده‌خوارد. له‌بیرمه‌ رۆژێک هێشتا سه‌وزه‌کان به‌رهه‌میان زۆر که‌مبوو، باره‌گا چێشتی بامێیان لێنابوو، من و هاوڕێ ئازاد بامێ و له‌تێکمان به‌رکه‌وتبوو، من ده‌مووت: «تۆ بیخۆ». ئه‌و ده‌یووت: «تۆ بیخۆ». له‌وێش چه‌ند جارێک بۆردومانکراین و جارێکیش به‌ بۆمبـی کیمیاوی دای له‌ شاخه‌کان. من و هاوڕێ ئازاد ژوورێکی خۆمانمان هه‌بوو، کتێبخانه‌یه‌کی بچکۆله‌ و نه‌خشه‌یه‌کی جیهانی له‌سه‌ر دیواره‌که‌ هه‌ڵواسیبوو. زۆرجار ده‌نگی رووباره‌که‌ ئه‌و هه‌سته‌ی ده‌دامێ که‌ ده‌نگی فڕۆکه‌یه‌، ده‌هاتمه‌وه‌ ده‌ره‌وه‌ و سه‌یرم ده‌کرد هیچ نییه‌، ئه‌وه‌ که‌مێ نائارامی کردبووم، به‌ڵام شه‌وان که‌ ده‌خه‌وتین، هاوڕێ ئازاد شریتێکی موزیکی ده‌خسته‌سه‌ر ته‌سجیله‌که‌ بۆ ئارامیی به‌خشین، به‌ده‌م موزیکه‌وه‌ ده‌خه‌وتین.

وه‌ک ئه‌رکێکی پێشمه‌رگایه‌تی، نۆره‌م بۆ چێشلێنان ده‌گرت، به‌ڵام داوای پاسه‌وانییان لێ نه‌ده‌کردم.
پاش ماوه‌یه‌کی زۆر کورت دوای هاوسه‌رگیریی، هاوڕێ ئازاد به‌بێ ئه‌وه‌ی له‌ من بپرسێ، هاوکاریی مانگانه‌ی پێشمه‌رگایه‌تیمی بڕیبوو، کاتێک لێمپرسی؛ هۆکاری چییه‌؟ وتی: «ئاخر شنۆ من ئه‌ندامی سه‌رکردایه‌تیم و هاوکاریم هه‌یه‌، پێویستمان به‌ دوو یارمه‌تیی نییه‌». پێموت: «هیچ نه‌بێ مانگانه‌که‌مان ده‌دا به‌ مه‌ڕێک بۆ باره‌گاکه‌». به‌ خه‌نده‌یه‌که‌وه‌ وتی: «باره‌گا په‌کی ناکه‌وێ».

پاش ماوه‌یه‌ک بۆ پشکنینی ته‌ندروستیی به‌ره‌و ئێران به‌ڕێکه‌وتم، له‌ رێگه‌ی سێگۆشه‌ی کوردستان (نێوان هه‌رسێ پارچه‌، باکوور، باشوور، رۆژهه‌ڵات)، ماوه‌یه‌کی زۆرم پێچوو. له‌ گه‌ڕانه‌وه‌مدا، دیسانه‌وه‌ له‌ رێگه‌ی شاره‌وه‌ له‌گه‌ڵ خوشکێکی و هاوڕێی خوشکه‌که‌ی شه‌هید ئازاد، به‌ره‌و بادینان به‌ڕێکه‌وتین و هه‌ندێ خواردن و که‌لوپه‌لی ماڵیشم پێبوو. ئه‌و دوو هاوڕێی سه‌فه‌ره‌م، پێش گه‌یشتن به‌ کۆمه‌ڵگه‌ی زۆره‌ملێی (باتوفه‌)، گه‌ڕانه‌وه‌ و وتیان: «ئه‌گه‌ر له‌ خاڵی پشکنینه‌که‌ پرسیاریان لێکردیت، بڵێ ده‌چم بۆ لای سه‌ید فڵان بۆ دوعا نووسین». پێشتریش خزمی پێشمه‌رگه‌یه‌کی بادینیی کۆمه‌ڵه‌ی ره‌نجده‌ران، ده‌سته‌ وێنه‌یه‌کی له‌ناو زه‌رفێکدا پێدام و وتی: «بیبه‌ له‌گه‌ڵ خۆت بۆئه‌وێ». منیش له‌سه‌ر متمانه‌ سه‌یری وێنه‌کانم نه‌کرد و به‌ بێ دوودڵیی خستمه‌ ناو جانتای شانمه‌وه‌ و ماڵئاواییمان له‌یه‌ک کرد و به‌ڕێکه‌وتم بۆ شوێنی مه‌به‌ست، هه‌ر له‌یه‌که‌م بازگه‌ی پشکنین، ئه‌فسه‌رێک (به‌ره‌گه‌ز کورد بوو) پرسیاری لێکردم، وه‌ڵامه‌که‌ی لا په‌سه‌ند نه‌بوو و که‌وته‌ پشکنینی که‌لوپه‌له‌که‌م. کۆمه‌ڵێ شتم پێبوو، که‌ زیاتر گومانی خسته‌ سه‌ر وه‌ڵامه‌که‌م و جانتاکه‌می پشکنی، وێنه‌کانی دۆزییه‌وه‌، ده‌رکه‌وت وێنه‌کان وێنه‌ی هه‌ندێ له‌ پێشمه‌رگه‌کانی خۆمانه‌ له‌ یه‌کێ له‌ کۆمیته‌کانی بادینان به‌ چه‌که‌وه‌، کابرا که‌وته‌ قسه‌کردن و دایانبه‌زاندم و بردمیانه‌ باره‌گای خۆیان و ده‌ستیانکرد به‌ پرسیار و هه‌ڕه‌شه‌کردن. ئه‌وه‌ی لێی ده‌ترسام، نامه‌یه‌کی بچووک بوو که‌ له‌ناو جه‌سته‌مدا شاردبوومه‌وه‌، نامه‌ی کاک جافری ئه‌مین زاده‌ له‌ کادیره‌ پێشکه‌وتووه‌کانی ئه‌وسای کۆمه‌ڵه‌ی رۆژهه‌ڵات بۆ هاوڕێ ئازاد بوو، ئه‌وان ژنێکی بادینی گه‌نجیان بانگکرد بۆ پشکنینی جه‌سته‌م، که‌ داوام لێکرد که‌مێک میهره‌بان بێت له‌گه‌ڵم، خۆی گێلکرد که‌ لێم تێناگات، به‌ڵام له‌ هه‌مان کاتدا داوامکرد رێگه‌بده‌ن بچمه‌ سه‌رئاو. رێگه‌یاندام، له‌وێ بینیم سیفۆنی ئاوه‌که‌ هیچ ئاوی تێدا نییه‌ و سه‌ری سیفۆنه‌که‌م هه‌ڵبڕی و نامه‌که‌م خسته‌ ناوی، که‌ هاتمه‌وه‌ و پشکنین ته‌واوبوو، هیچیان نه‌دۆزییه‌وه‌. له‌ هه‌مان کاتدا ئه‌وان ئاگاداری ئه‌فسه‌رێکی باڵای سوپایان کرد، ئه‌ویش هات و ده‌ستیکرد به‌ جنێودان و هه‌ڕه‌شه‌کردن، داوایکرد هه‌ردوو ده‌ستم له‌سه‌ر کورسییه‌که‌ ببه‌ستنه‌وه‌ و ئاماده‌م بکه‌ن بۆ ئه‌شکه‌نجه‌، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی عه‌ره‌بییه‌که‌م هیچ باش نه‌بوو، به‌داخه‌وه‌ یه‌ک به‌یه‌کی جنێوه‌کان تێده‌گه‌یشتم. له‌وکاته‌دا بیرۆکه‌یه‌کم بۆ هات و به‌ ئه‌فسه‌ره‌ کورده‌ باڵابه‌رزه‌که‌م وت: «من باوه‌ڕ به‌ تۆ ده‌که‌م، هه‌موو شتێکت بۆ باس ده‌که‌م». ئه‌ویش هێمن بووه‌وه‌ و به‌ ئه‌فسه‌ره‌ عه‌ره‌به‌که‌ی وت: «لێیگه‌ڕێ من له‌گه‌ڵیدا قسه‌ ده‌که‌م و سه‌روبنی کاره‌که‌ ده‌رده‌که‌م». ئه‌وسا پێموت: «راستییه‌که‌ی ئه‌وه‌یه‌؛ من له‌ ئۆپۆزسیۆنی ئێرانیم و سه‌ربه‌ گروپی چریکه‌کانی فیدائی ئه‌قه‌لیه‌تم و له‌گه‌ڵیان شه‌ڕمکردووه‌ و ده‌مه‌وێ به‌ره‌و تورکیا بچم و ئه‌م که‌لوپه‌له‌شم بۆ شوێنه‌ونی و هه‌ڵخه‌ڵه‌تاندنی بازگه‌کان هێناوه‌». خۆشبه‌ختانه‌، له‌و کاته‌دا به‌رپرسی په‌یوه‌ندییه‌کانی چریکه‌کان، په‌یوه‌ندییه‌کی باشی دیپلۆماسیی له‌گه‌ڵ ده‌زگای هه‌واڵگریی په‌یوه‌ندییه‌کانی ده‌ره‌وه‌ی باکووری عیراق هه‌بوو. دیاربوو ئه‌فسه‌ره‌ کورده‌که‌ به‌م قسانه‌م هێوربووه‌وه‌، به‌هۆی کوردبوون و ژنبوونمه‌وه‌ هه‌ستی به‌ به‌رپرسیارێتیی کرد. هاوکات په‌یوه‌ندییان به‌ که‌رکوکه‌وه‌ کردبوو. منیان برده‌ ژوورێکه‌وه‌، ته‌نانه‌ت داوای رادیۆم لێکردن و بۆیان هێنام و منیش به‌ ده‌نگی به‌رز خستمه‌ سه‌ر (بی بی سی فارسی). له‌ په‌نجه‌ره‌که‌وه‌ بینیم، هه‌ندێ له‌ جاشه‌کان ئه‌و باسترمه‌یه‌ی که‌ بۆ شه‌هید ئازادم هێنابوو، سووری ده‌که‌نه‌وه‌. رۆژی دوای ئه‌وه‌ به‌ره‌و هه‌ولێر بردمیان و ئه‌فسه‌ره‌ کورده‌که‌ش له‌گه‌ڵمدا هات.

له‌ هه‌ولێریش بردمیانه‌ زیندانێکی تاکه‌که‌سیی و ئه‌فسه‌رێکی باڵابه‌رز هات و که‌وته‌ جنێودان و دوای تۆزێ وازیان لێهێنام. رۆژی دواتر به‌ره‌و که‌رکوک بردمیان، له‌وێ سه‌یرکردنێکی یه‌کێ له‌ ئه‌فسه‌ره‌کان زۆری ترساندم، دوای ئه‌وه‌ بردمیانه‌ لای به‌رپرسی هه‌واڵگریی باکووری عیراق (ئه‌بو مازن)، پیاوێکی رووخۆش بوو. خۆشبه‌ختانه‌ هه‌رچۆنێک بوو توانیم وێنه‌یه‌کی شه‌هید ئازاد که‌ پێمبوو، بیشارمه‌وه‌ و ته‌نها وێنه‌ی خوشکه‌زای ئازاد (کارووژ)م خسته‌ به‌رده‌می، ئه‌وه‌ سه‌رنجی راکێشا و له‌وکاته‌دا ئه‌حمه‌دی شه‌ریفی، به‌رپرسی په‌یوه‌ندییه‌کانی چریکه‌کان، هاته‌ ژووره‌وه‌ و وه‌ک نمایشێک سه‌رزه‌نشتی کردم و له‌گه‌ڵی چوومه‌ ده‌ره‌وه‌، ئه‌وسا زانیم ژیان چانسێکی تری پێداوم. کاتێک هاوڕێ ئازاد بیستبووی ئازادکراوم، حه‌یوانێکی سه‌ربڕیبوو له‌خۆشیدا. ئه‌م گرتنه‌م، بووه‌ هۆی ئه‌وه‌ی گه‌ڕانه‌وه‌م بۆ بادینان و پێشمه‌رگایه‌تیی ئاسان نه‌بێت، ماوه‌ی شه‌ش مانگ له‌ناو شاره‌کانی هه‌ولێر و سلێمانی خۆم شاردبووه‌وه‌. له‌ به‌هاری 1987، به‌ره‌و دۆڵه‌ کۆگێ به‌ڕێکه‌وتم، ده‌مزانی هاوڕێ ئازاد و پێشمه‌رگه‌کان له‌ بادینانه‌وه‌ به‌ره‌و ئه‌وێ ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌.

دۆڵه‌کۆگێ، ناوچه‌یه‌کی زۆر ته‌سک بوو، له‌وێ ژوورێکی پڕ له‌ مشکمان هه‌بوو، هه‌ندێجار له‌ بنمیچه‌که‌وه‌ به‌چکه‌ مشک ده‌که‌وتنه‌ خواره‌وه‌. هاوڕێ ئازاد به‌ رۆژ ده‌چوو بۆ لای کاک نه‌وشیروان و منیش له‌گه‌ڵ پێشمه‌رگه‌کان په‌یوه‌ندییه‌کی خۆشم هه‌بوو، کاتیشم به‌ خوێندنه‌وه‌ و گفتوگۆ ده‌برده‌سه‌ر.

هه‌موو ئێواره‌یه‌ک هاوڕێ ئازاد ده‌گه‌ڕایه‌وه‌ بۆ لام، ده‌که‌وته‌ باسوخواسی سیاسیی، ئه‌وکات ده‌نگۆی ئاگربه‌ست و دانوستانی نێوان ئێران و عیراق له‌ئارادابوو، ئه‌گه‌ری ئه‌وه‌ هه‌بوو شۆڕش به‌ره‌ و رۆژهه‌ڵات بڕوات. ئه‌وسا چاره‌نووسی منێکی رۆژهه‌ڵاتی ببووه‌ پرسیارێکی گه‌وره‌ بۆ هه‌ردووکمان. پاش ماوه‌یه‌کی کورت، هاوڕێ ئازاد کرا به‌لێپرسراوی سه‌ربازیی به‌ری (دۆڵی باڵه‌ییان)، سێ رۆژی ته‌واو گریام، هه‌ستێکی ناخۆشم لا دروستبووبوو. پاش ماوه‌یه‌ک له‌ رۆیشتنی، به‌ ئامێری په‌یوه‌ندیی (بێ سیم) په‌یوه‌ندیم پێوه‌کرد و پێموت: «یان ده‌چمه‌وه‌ ناوشار، یان دێم بۆ لای ئێوه‌، من پێشمه‌رگه‌م و ده‌بێ له‌لاتانبم». ده‌مزانی که‌ ئه‌و شاری لا په‌سه‌ند نییه‌، کۆڵی دا و وتی: «وه‌ره‌ بۆلامان».

له‌ دۆڵێکی ته‌نگه‌به‌ردا بووین له‌ نزیکی شاخی کونه‌کۆتر، چادرێکی بچووکمان له‌ به‌رزاییه‌که‌دا هه‌بوو، به‌رده‌وام ئه‌و ناوه‌ تۆپباران ده‌کرا، جینۆسایدی ئه‌نفال له‌و ناوچانه‌ نزیک ببۆوه‌.

هه‌ر له‌درێژه‌ی گێڕانه‌وه‌کانیدا وتی: سێ برام له‌ رێگه‌ی بادینانه‌وه‌ به‌ هاوکاریی هاوڕێ ئازاد به‌ره‌و کوردستانی باکوور رۆیشتبوون به‌ مه‌به‌ستی چوون بۆ هه‌نده‌ران، هه‌واڵیانم نه‌ده‌زانی، زۆر عه‌وداڵی ده‌نگوباسیان بووم. شه‌وێک خه‌وێکم بینی، له‌ خه‌وما؛ ئازاد جڵه‌وی ئه‌سپێکی شینکیی دا به‌ده‌ستمه‌وه‌ و دووان له‌ براکانم سواری ئه‌سپه‌که‌ بووبوون و پێیوتم: «ئه‌وه‌ گه‌یشتن». بۆ به‌یانییه‌که‌ی، له‌ رێگه‌ی بێ سیمه‌وه‌ ئاگاداریان کردین که‌ براکانم گه‌یشتوونه‌ته‌ باکوور.

هه‌ر له‌و ماوه‌یه‌دا، دووپشک پێوه‌ی دام، ئازارێکی زۆرم هه‌بوو، کاتێک پزیشک ویستی ده‌رزی دژه‌ ژه‌هرم لێ بدات، پرسیاری لێکردم، وتی: «سکت هه‌یه‌؟». به‌ رووخساری ئازاده‌وه‌ دیاربوو که‌ حه‌زی ده‌کرد وه‌ڵامه‌که‌م ئه‌رێنی بێت، منیش وتم: «نه‌خێر».

دوو سێ رۆژ دوای ئه‌وه‌ی هێزه‌کانی مه‌ڵبه‌ندی سێ به‌ سه‌رپه‌رشتیی کاک کۆسره‌ت و ملازم عومه‌ر و شێخ جه‌عفه‌ر گه‌یشتنه‌ لامان (به‌هۆی هێرشی ئه‌نفاله‌وه‌ پاشه‌کشه‌ ده‌کرا)، بڕیاردرا ده‌ورو ته‌سلیم بکرێت و ئێمه‌ ئه‌و ناوچه‌یه‌ بۆ ئه‌وان به‌جێ بهێڵین.

ئێواره‌کیان لای ئامێری په‌یوه‌ندییه‌وه‌ بووین له‌گه‌ڵ کاک دارا له‌قه‌دپاڵی شاخه‌که‌، کاک فه‌ره‌یدون عه‌بدولقادر وه‌ستابوو، هاواری له‌ هه‌رسێ (هاوڕێ ئازاد، ملازم عومه‌ر، کۆسره‌ت ره‌سوڵ) کرد، وتی: «بڵاوه‌ی لێبکه‌ن». کاتێ ئه‌وان پشت ساردییان نیشاندا، کاک فه‌ره‌یدون داوای لێکردم، وتی: «بانگی هاوڕێ ئازاد بکه‌»، به‌ڵام منیش ئه‌و کاره‌م نه‌کرد. دوای چه‌ند سه‌عاتێک هێرشی هه‌لیکۆپته‌ره‌کانی رژێمی به‌عس ده‌ستیپێکرد.
له‌ 30ی ئابی 1988، من له‌سه‌ر به‌ردێک چیچکانم کردبوو، سه‌رێکی پشتێنه‌که‌ی ئازادم به‌ ده‌سته‌وه‌ بوو، ئه‌ویش ده‌یبه‌سته‌ پشتی، بۆ ساتێک سه‌رم هه‌ڵبڕی و کۆپته‌رێکم بینی و چه‌کدارێکی پشت دۆشکه‌یه‌کم بینی بزه‌ی گرت و پاش چرکه‌یه‌ک ته‌پوتۆزێکی وا هه‌ڵسا که‌ نه‌متوانی ئازاد ببینم، هاوارمکرد: ئازاد، ئازاد. له‌ وه‌ڵامدا وتی: «ئازاد ته‌واوبوو». پێشمه‌رگه‌کان ده‌ستیانکرد به‌ ته‌قه‌ و به‌رگریکردن. پاش که‌مێک ته‌پوتۆزه‌که‌ روونبووه‌وه‌، ئازادم بینی که‌ پێکراوه‌، هه‌موو به‌ره‌و لای ئێمه‌ رایانکرد، هاوڕێ ئازادیان هه‌ڵگرت و بردیانه‌ ته‌ختاییه‌کی بچووک، شه‌هید دکتۆر هێمن و دکتۆر جه‌لال که‌وتنه‌ پشکنینی برینه‌کانی (به‌ وردیی له‌ کتێبه‌که‌ی شه‌هید ئازاد باسمکردووه‌، با لێره‌دا دووباره‌ی نه‌که‌مه‌وه‌)، ئه‌و رۆژه‌ هاوڕێیه‌تی هاوڕێ ئازادمان کرد به‌ره‌و شێخ ئایش، هه‌موو شه‌وه‌که‌ و هه‌تا به‌ره‌به‌یان یه‌ک هه‌نگاو لێی دوورنه‌که‌وتمه‌وه‌. له‌به‌رئه‌وه‌ی خۆشم لای گوێی چه‌پم بریندار بووبوو، پێشمه‌رگه‌یه‌ک جامانه‌یه‌کی پێدام بۆ ئه‌وه‌ی سه‌رمام نه‌بێ، منیش بۆ ئه‌وه‌ی ئازاد سه‌رمای نه‌بێت جامانه‌که‌م له‌ سه‌ری پێچا. رۆژی دوایی لای نیوه‌ڕۆ گه‌یشتینه‌ شێخ ئایش، له‌ماوه‌ی ئه‌و رێگه‌یه‌دا زۆرجار پێشمه‌رگه‌م ده‌بینی له‌ باره‌گاکانی لای خۆیانه‌وه‌ به‌ره‌و لای ئێمه‌ رایانده‌کرد بۆ ئه‌وه‌ی هاوکاربن له‌ هه‌ڵگرتنی جه‌سته‌ برینداره‌که‌ی هاوڕێ ئازاد، ئه‌م هه‌موو دڵسۆزی و خۆشه‌ویستییه‌ وزه‌یه‌کی تایبه‌تی پێده‌دام، هه‌ستم به‌ سه‌ربه‌رزیی ده‌کرد، قورسایی کاره‌ساته‌که‌ی لا ئاسانتر کردبووم.

به‌داخه‌وه‌، پاشنیوه‌ڕۆی 31ی ئابی 1988، له‌کاتی گواستنه‌وه‌ی هاوڕێ ئازاد بۆ چاره‌سه‌ر، دواهه‌ناسه‌ی به‌خشییه‌ خاکه‌ خۆشه‌ویسته‌که‌ی و چووه‌ کاروانی شه‌هیدان و ره‌وتی ژیانی منیشی بۆ هه‌تایه‌ گۆڕی.

پاش ئه‌و کاره‌ساته‌ قورسه‌، ماوه‌ی زیاتر له‌ چوار مانگ به‌ نهێنیی له‌ شاری سه‌قز و له‌ماڵی هاوڕێکانم کاک عومه‌ر فه‌تاح و داده‌ کافیه‌ له‌ چاوه‌ڕوانی رۆیشتن به‌ره‌و هه‌نده‌ران مامه‌وه‌. نه‌ رۆژهه‌ڵات نه‌ باشوور بۆ من بژارده‌ بوو، دوای ئه‌و چوار مانگه‌، به‌ نهێنیی به‌ره‌ و باشوور هاتم به‌ مه‌به‌ستی چوونه‌ هه‌نده‌ران له‌ رێگه‌ی حزبی دیموکراتی کوردستانه‌وه‌، مه‌خابن ئه‌و ماوه‌یه‌ی که‌ بڕیاربوو ته‌نها چه‌ند مانگێک بخایه‌نێت، گه‌یشته‌ نزیکه‌ دوو ساڵ، له‌و ماوه‌یه‌دا هه‌ردوو سکرتێری حزبی دیموکرات (د. قاسملۆ و د. سه‌عیدی شه‌ره‌فکه‌ندی) تیرۆرکران. ماوه‌یه‌کی زۆر قورس و پڕ چاوه‌ڕوانیی بوو، له‌ ئه‌نجامدا به‌ یارمه‌تیی برای براژنم، کاره‌که‌م جۆر بوو و له‌ 5ی کانوونی یه‌که‌می 1990 گه‌یشتمه‌ هه‌نده‌ران، به‌هۆی خێزانه‌که‌شمه‌وه‌ نه‌رویجم هه‌ڵبژارد.
به‌هۆی ژیانی غوربه‌ت و دووریی وڵات و هاوڕێیانی رێگه‌ی خه‌باتم، دڵته‌نگییه‌کی زۆر رووی تێکردم و له‌ هه‌مووشی ناخۆشتر ژینگه‌یه‌ک که‌ زۆر نامۆ بوو بۆ زینده‌گیم، فه‌رهه‌نگی من و رێبازه‌که‌م که‌ زۆرم چێشتبوو له‌پێناویدا، جیاواز بوو له‌ ژینگه‌ی ئه‌وان. له‌وێ هه‌وڵمدا شێوازی خه‌باته‌که‌م بگۆڕم، فێربوونی زمان و خوێندن بوو به‌ چه‌که‌ نوێکه‌م، هه‌رچه‌نده‌ ئه‌وسا هێشتا ته‌مه‌نم (24) ساڵ بوو، به‌ڵام رۆحێکی ماندووم هه‌بوو، هه‌ستمده‌کرد ژیانێکی زۆرم بردۆته‌سه‌ر. جه‌سته‌یه‌کی ماندوو ورده‌ ورده‌ لێمه‌وه‌ به‌دیار ده‌که‌وت، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئازاری جه‌سته‌ و ده‌روون، هه‌وڵم ده‌دا فۆکه‌س بخه‌مه‌ سه‌ر فێربوونی زمان و خوێندنی ئه‌کادیمی.

له‌ماوه‌یه‌کی کورتدا توانیم بچمه‌ کۆلێجی زانسته‌ سیاسییه‌کان، ته‌نانه‌ت هه‌ڵبژاردنی خوێندنیشم بژارده‌یه‌کی سیاسیی بوو، چوار ساڵی زانکۆم له‌ ماوه‌ی خۆیدا ته‌واوکرد، له‌که‌ناری خوێندنیشدا خه‌ریکی چالاکیی سیاسیی و کۆمه‌ک کۆکردنه‌وه‌ بووم بۆ کوردستان و به‌شدارییکردن له‌ خۆپیشاندانه‌کان، ماوه‌یه‌کیش ئه‌ندامی به‌ڕێوه‌به‌ری کۆمه‌ڵه‌یه‌کی کوردی بووم و هاوکات له‌ رادیۆیه‌کی کوردیدا هه‌فتانه‌ به‌رنامه‌ی په‌روه‌رده‌ و رۆشنبیریی کوردیمان هه‌بوو.

خاتوو شنۆ هه‌روه‌ها ده‌ڵێت: یه‌کێک له‌ هه‌ڵه‌ گه‌وره‌کانی ژیانم له‌ هه‌نده‌ران، ئه‌وه‌بوو که‌ زۆر له‌ رابردوودا ده‌ژیام، ته‌نها به‌ جه‌سته‌ له‌وێ بووم، هزر و هه‌ستم به‌رده‌وام له‌ کوردستان بوو، بۆیه‌ نه‌مده‌توانی چێژ له‌ژیانی ئه‌وێ ببینم. پاش ته‌واوکردنی کۆلێج، له‌ چه‌ند شوێنیک کارمکرد، به‌ڵام باری ته‌ندروستیم به‌ره‌و خراپیی ده‌ڕۆیشت، ئه‌وه‌بوو به‌هۆی دوورکه‌وتنه‌وه‌م له‌کاری فه‌رمی، له‌ (2004) بڕیارمدا بچمه‌ ئوسترالیا بۆ وه‌رگرتنی ماسته‌ر له‌ زانسته‌ نێونه‌ته‌وه‌ییه‌کان له‌ زانکۆی سیدنی. له‌وێش به‌ هه‌مان شێوه‌ دڵم هه‌ر لای کوردستان و خزمه‌تکردن بوو، بۆیه‌ ماسته‌ره‌که‌م ته‌واو نه‌کرد و رێی کوردستانم گرته‌به‌ر، شه‌ش مانگ له‌ کوردستان مامه‌وه‌، مه‌به‌ستم زیاتر پڕۆژه‌یه‌ک بوو بۆ ژنانی پاشماوه‌ی ئه‌نفال، به‌ڵام بینیم رێکخراوی زۆر بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ چالاکیی ده‌که‌ن، بۆیه‌ پێم باشتربوو چالاکییه‌ک له‌ جۆرێکی تر هه‌ڵبژێرم. بۆ من گرنگ بوو سه‌ربه‌خۆ و له‌سه‌ر پێی خۆم بوه‌ستم، بۆیه‌ ئه‌وسا هیچ بیرۆکه‌یه‌کی تر له‌دایک نه‌بوو.

له‌ساڵی 2008 هاتمه‌ سه‌ر ئه‌و بڕوایه‌ی که‌ که‌رکوک باشترین شوێنه‌ بۆ خزمه‌تکردن، بڕیارمدا سه‌نته‌رێکی موزیک بۆ کچان و کوڕانی که‌رکوک دروستبکه‌م له‌ ژێر ناونیشانی (سه‌نته‌ری موزیکی ئازاد هه‌ورامی)، ئامانجی په‌روه‌رده‌کردن و یه‌کتر قبوڵکردن و پێکه‌وه‌ژیانی ئاشتیانه‌ له‌ رێگه‌ی موزیکه‌وه‌ بوو، هه‌روه‌ها پارێزگاریکردن له‌ ژینگه‌. پێشموابوو ناوه‌که‌ی له‌ جێگای خۆیبوو، چونکه‌ ئازاد خۆی که‌سێکی ناسک و هونه‌ردۆست و موزیکزان بوو.

له‌ 10ی ئایاری 2009، سه‌رنته‌ره‌که‌ کرایه‌وه‌ و خۆشبه‌ختانه‌ ئه‌مڕۆ یه‌کێکه‌ له‌ سه‌نته‌ره‌ ده‌گمه‌نه‌کان که‌ به‌رده‌وامه‌ له‌کار و چالاکیی خۆی.
شایانی باسه‌، هه‌موو که‌لوپه‌ل و پێداویستی و ئه‌رکی به‌ڕێوه‌بردنی سه‌نته‌ره‌که‌ له‌ماوه‌ی ئه‌م (10) ساڵه‌ و به‌ ئێستاشه‌وه‌، جگه‌ له‌دوو سێ ساڵ، به‌تایبه‌تی دوای (2015) له‌ ئه‌ستۆی خۆمه‌ و هیچ لایه‌ن و شوێنێک له‌ رووی داراییه‌وه‌ یارمه‌تیی نه‌داوین، هه‌ڵبه‌ته‌ بیناکه‌ی کاتی خۆی له‌لایه‌ن کاک عومه‌ر فه‌تاح که‌ جێگری سه‌رۆکی حکومه‌تی هه‌رێم بوو، دابینکرا و موڵکی گشتییه‌.

له‌و سه‌نته‌ره‌، فێربوون بێ به‌رامبه‌ره‌، ئێستاش ساڵانه‌ دێمه‌وه‌ بۆ سه‌ردانیان و ئاگالێبوونیان، کاتێک ده‌گه‌ڕێمه‌وه‌ بۆ ئه‌وروپاش به‌ هه‌مان شێوه‌ دوورنابم له‌ کۆمه‌ڵگه‌ی کوردی و هاوڕێکانم و له‌ چالاکییه‌ نه‌ته‌وایه‌تییه‌کان هاوبه‌شیی ده‌که‌م و کاته‌کانی تریش خۆم به‌ خوێندنه‌وه‌وه‌ سه‌رقاڵ ده‌که‌م.

له‌ کۆتاییدا ده‌مه‌وێت بڵێم؛ تائێستاش خۆم وه‌ک باڵنده‌یه‌کی ماندوو له‌ ئاسمان دێته‌ به‌رچاو که‌ نه‌ له‌سه‌ر زه‌وی ئه‌وروپا و نه‌ له‌کوردستان بۆ هه‌میشه‌ توانای نیشتنه‌وه‌م هه‌یه‌، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی نێونه‌ته‌وه‌ییشم، دڵه‌که‌م زۆر بۆ کوردستان لێده‌دا.


PM:10:49:07/11/2019