بوژانه‌وه‌ى عوسمانیه‌ت، له‌ده‌روازه‌ى ئیمپراتۆریه‌تى ئیخوانیه‌ت

عه‌دنان کۆچه‌ر 

له‌رواڵه‌تدا هێرش‌و په‌لاماردانه‌کانى ئۆردۆگان‌و ئاکپارتى بۆ سه‌ر رۆژئاواى کوردستان ره‌هه‌ندێکى سیاسی‌و سه‌ربازیی له‌خۆى ده‌گرێت، به‌ڵام له‌بنه‌ڕه‌ته‌وه‌، ئه‌وه‌ى روده‌دات هێنده‌ى ره‌هه‌ندێکى مێژوویی‌و ئاینیی‌و وزه‌یی هه‌یه‌، شتێکى تر نییه‌، چونکه‌ ئه‌وه‌ى ئه‌و له‌پشت ئه‌و له‌شکرکێشییه‌وه‌ خۆی په‌نا داوه‌، بریتییه‌ له‌ خه‌ونى بوژاندنه‌وه‌ى ئیمپراتۆریه‌تى عوسمانى‌و ته‌نهاش به‌ رۆژئاواى کوردستان‌و باکورى سوریا ناوه‌ستێت، وه‌ک چۆن دوێنێ وه‌زیرى ناوخۆی تورکیا له‌ گوتاری کۆنگره‌یه‌کدا به‌ ئاشکرا دانى به‌وه‌دانا که‌ هه‌نگاوی دوه‌میان شوێنى تریش ده‌گرێته‌وه‌، ئه‌م تێزه‌ له‌ دبلۆماسیه‌تى زیاده‌ڕۆ، له‌ سۆنگه‌ى دنیابینیه‌کانى ئه‌حمه‌د داو ئۆغلۆوه‌ سه‌رچاوه‌ى گرتووه‌، که‌ ئه‌گه‌رچی ئێستا به‌شێک نییه‌ له‌ مه‌نزوومه‌ى بیرکردنه‌وه‌ى ئاکپارتى‌و جیابۆته‌وه‌، به‌ڵام نه‌خشه‌ڕێگاى گێڕانه‌وه‌ى شکۆمه‌ندی تێکشکاوى عوسمانییه‌کان بۆ ئه‌ردۆگان‌و تیمه‌که‌ى بۆته‌ خه‌ون‌و دروشم.

له‌راستیدا ئه‌وه‌ى ئاکپارتى ‌و ئه‌ردۆگان له‌و شه‌ڕه‌ داسه‌پاوه‌ى ئه‌مجاره‌و پێشتریش له‌ جه‌نگی داگیرکاریی عه‌فرین ده‌یانخواست‌و به‌ به‌رچاوى زلهێزه‌کانى دونیاوه‌ ئه‌نجامیاندا، چه‌ند ئامانج‌و مه‌به‌ستێکى رۆشن‌و دیاری هه‌یه‌، له‌وانه‌ ئامانج‌و خه‌یاڵى مێژوویی که‌ بریتییه‌ له‌ پرۆسه‌ى روو وه‌رگێڕان له‌ یه‌کێتى ئه‌وروپا‌و گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ جیهانى ئیسلامى به‌مه‌به‌ستى دروستکردنه‌وه‌ى چه‌شن‌و فۆڕمێکى تر له‌ ئیمپراتۆریه‌تێکى نوێی ئیسلامی، که‌ ده‌یهه‌وێت له‌سه‌ر میراتى عوسمانییه‌کان له‌و جیهانه‌ درێژه‌ به‌ مانه‌وه‌ى خۆى بدات، له‌ته‌ک ئه‌و هۆکاره‌، ئامانجی ئاینیشی هه‌یه‌، به‌وپێیه‌ى  روداوه‌کانى دواى که‌وتنى داعش‌و به‌خۆداچوونه‌وه‌ى سیسته‌مه‌ سیاسیه‌ عه‌ره‌بییه‌کان وایکرد هێڵى سیاسی‌و ئاینى ئیخوان له‌زۆربه‌ى ده‌وڵه‌تان به‌تایبه‌ت میسرو که‌نداو قه‌ده‌غه‌ بکرێت، ئاکپارتى ده‌یهه‌وێت سه‌رمایه‌گوزاری ئاینیی‌و سیاسیی بۆ داهاتوو له‌سه‌ر ئه‌و پاشماوه‌ سیاسییه‌ى ئیخوانی جیهانى ئیسلامیی بکات‌و له‌رێگه‌ى داگیرکاریی‌و گۆڕینى دیمۆگرافیاوه‌ هه‌وڵى دروستکردنى ئه‌ماره‌تێکى بچووکى ئیخوانى بدات، بۆ ئه‌وه‌ى له‌داهاتوودا ببێته‌ سه‌ره‌تای ده‌رکه‌وتنى ئیمپراتۆریه‌تێکى ئیسلامیی ئیخوانى، که‌ ئێستا به‌کرده‌وه‌ ئه‌ردۆگان نوێنه‌رایه‌تى ئه‌و هێڵه‌ ئاینیی‌و مه‌زهه‌بی‌و سیاسییه‌ ده‌کات. سه‌ربارى ئه‌وانه‌ش دیوێکى ترى ئه‌و جه‌نگه‌ راسته‌وخۆ گرێدراوى ئه‌و شه‌ڕو ململانێ ئابوریه‌یه‌ که‌ له‌سه‌ر هێڵى ووزه‌و پاوانکردنى ئه‌و هێڵه‌ به‌ڕێوه‌ ده‌چێت که‌ ده‌شێت وه‌ک هێڵى جێگره‌وه‌ بۆ گواستنه‌وه‌ى ووزه‌ی غازى سروشتى بۆ ئه‌وروپا ده‌وه‌ستێت، هه‌موو ئه‌وانه‌ش پێکه‌وه‌ پاکێجێکی گشتگیره‌، که‌ خه‌یاڵى داگیرکاریی ئه‌و هێزه‌‌و خه‌ونه‌کانى ئه‌ردۆگانى کردۆته‌ هه‌نگاوگه‌لی مه‌ترسیدار به‌ ئاراسته‌ى ده‌رکه‌وتنى سوڵتانێکى نوێ که‌ به‌پاساوى  ئاینیی‌ و مێژووییه‌وه‌ ده‌یهه‌وێت ده‌ست به‌سه‌ر ئه‌و ناوچه‌یه‌دا بگرێت.

پاش قه‌ده‌غه‌کردنى ئیخوان له‌زۆربه‌ى وڵاتانى عه‌ره‌بی‌و ئیسلامیی‌و رێگرییه‌کان له‌ نه‌شونماکردنى زیاترى ئه‌و هێڵه‌ ئاینییه‌، به‌شی زۆرى ئیخوانه‌کانى میسرو سوریا‌و لوبنان‌و لیبیاو ته‌نانه‌ت عێراقیش له‌ تورکیا وه‌ک مناڵی گوێڕایه‌ڵى ئه‌ردۆگان‌و رژێمه‌که‌ى گیرساونه‌وه‌، نموونه‌ى روونیش لێدوانه‌کانى دوێنێی تاریق هاشمى جێگری سه‌رۆک کۆماری پێشووترى عێراق بوو، که‌ هه‌موویان ته‌واوى خه‌ون‌و خه‌یاڵیان له‌سه‌ر هه‌نگاوه‌کانى داهاتووى ئۆردۆگان هه‌ڵچنیووه‌، هه‌ربۆیه‌ش ئه‌و له‌شکرکێشیه‌ى تورکیا‌و هه‌نگاوه‌کانى دواترى ئه‌و ده‌وڵه‌ته‌ به‌ ئاراسته‌ى ئه‌وه‌ ده‌بێت له‌رێگه‌ى دروستکردنى شارو کۆمه‌ڵگاى نوێوه‌ له‌سنوورى رۆژئاواى کوردستان‌و باکورى سوریا ئه‌و په‌ناهه‌نده‌و راکردووه‌ سیاسیانه‌ى ئیخوان نیشته‌جێ بکات‌و بناغه‌ى سه‌ره‌تایی ده‌وڵه‌تى ئیخوانى بنیاد بنێت، بێگومان له‌وه‌شدا هه‌م سه‌رمه‌شق‌و جڵه‌وى ئیخوان له‌ ئه‌ستۆ ده‌گرێت‌و هه‌میش له‌رێگه‌ى دروستکردنى دیواربه‌ندییه‌کى نه‌ته‌وه‌ییه‌وه‌ کورد له‌جوگرافیاى تورکیا دوورده‌خاته‌وه‌و بۆ چاره‌که‌ سه‌ده‌یه‌کى تر، هێزه‌ چه‌قاوه‌سوه‌که‌ى ئیخوان به‌ چه‌کداری دژ به‌ کورد‌و بزووتنه‌وه‌ سیاسییه‌که‌ى ده‌هێڵێته‌وه‌، له‌به‌رئه‌وه‌شه‌ خه‌یاڵى دروستکردنى خه‌لافه‌تێک بۆ راکردووه‌کانى ئیخوان ئێستا بۆته‌ به‌شێکى گرنگ له‌ ستراتیژى تورکیا‌و ئه‌و شه‌ڕه‌ش شه‌ رعیه‌تى ناوخۆیی له‌وه‌وه‌ وه‌رگرتووه‌، به‌تایبه‌تیش که‌ له‌ رۆژانى رابردوو له‌ته‌واوى مزگه‌وته‌کانى ئه‌و وڵاته‌و زانا ئاینییه‌ قه‌یومه‌کانى ئه‌و ئاراسته‌ ئاینییه‌ به‌ قه‌ته‌رو مه‌لا عه‌لى قه‌ره‌داغیه‌وه‌ پشتیوانى ئه‌و پرۆژه‌یه‌ ده‌که‌ن، ره‌نگه‌ له‌وه‌شدا کۆبوونه‌وه‌ى ئه‌مڕۆى وه‌زاره‌تى ده‌ره‌وه‌ى کۆمکارى عه‌ره‌بی به‌ڵگه‌ بێت که‌ چه‌ند به‌ مه‌ترسییه‌وه‌ له‌و هه‌نگاوانه‌ى تورکیا ده‌ڕوانن. بۆ ئه‌مه‌ش وه‌ک زۆربه‌ى ئاژانسه‌کانى هه‌واڵ بڵاویانکردۆته‌وه‌ له‌ناویاندا سی ئێن ئێن‌و بی بی سی‌و ئه‌وانى تر پرۆژه‌ى نیشته‌جێکردن‌و دروستکردنى شارو گوندو ئاوایی بۆ عه‌ره‌به‌ په‌ناهه‌نده‌کانى ناو تورکیا که‌ هه‌موویان ئیخوانن، به‌شێک بێت له‌و پرۆژه‌یه‌.

دیوێکى ترى هه‌نگاوه‌کانى تورکیا بۆ داگیرکاریی په‌یوه‌سته‌ به‌هێڵى وزه‌و گه‌یاندنى غازى سروشتییه‌وه‌ بۆ ئه‌وروپا، له‌بنه‌ڕه‌ته‌وه‌، ئه‌وه‌ پشت به‌ پرۆژه‌ى نابۆکۆى وززه‌ ده‌به‌ستێت، که‌ تورکیا ئێستا له‌نێوان ئه‌مه‌ریکا‌و روسیا یارییه‌کى سه‌رنج راکێش ده‌کات بۆ ئه‌وه‌ى به‌رژه‌وه‌ندییه‌ ئابوورییه‌کانى هه‌ردوو وڵات له‌بواری ووزه‌ بپارێزێت، له‌وه‌شدا داگیرکردنى باکوری سوریا‌و رۆژئاواى کوردستان به‌شێکه‌ له‌هه‌نگاوه‌کانى ده‌سته‌به‌رى ئه‌و به‌رژه‌وه‌ندییه‌ ئابورییه‌، به‌ڵام به‌دڵنیاییه‌وه‌، ئه‌و هه‌نگاوه‌ هه‌ر به‌وه‌نده‌و له‌و جوگرافیایه‌ ناوه‌ستێت، به‌ڵکو باشووری کوردستانیش ده‌گرێته‌وه‌، وه‌ک چۆن دوێنێ به‌رپرسانى تورکیا ئاماژه‌یان به‌ شوێنى ترو جوگرافیاى تر کردووه‌، بێگومان له‌وه‌شدا باشووری کوردستان به‌شێک ده‌بێت له‌ ئامانجی داهاتوویان.

کورد ئێستا به‌ جیاوازى بیرکردنه‌وه‌و باوه‌ڕى سیاسی، به‌ پێچه‌وانه‌ى دابه‌شبوونى جوگرافی بۆ راگرتنى ئه‌و هه‌ژموون‌و پاوانخوازییه‌ پێویستى به‌ یه‌کگرتوویی هه‌یه‌، ئه‌گه‌ر پێشتر به‌هۆى خۆخۆری‌و ململانێی به‌رژه‌وه‌ندییه‌وه‌ هه‌ندێکیان خۆیان راده‌ستى تورکیا کردبێت، ئێستا کاتى ئه‌وه‌یه‌ له‌و کۆته‌ ده‌رباز بن‌و هه‌مووان پێکه‌وه‌ له‌پێناوکوردستانێکى ئارامترو هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ى خه‌یاڵه‌کانى ئه‌ردۆگان سنوورێک بۆ خه‌لافه‌تى ئیخوان‌و ئیمپراتۆریه‌تى عوسمانى دابنێن.

PM:06:13:13/10/2019